Sự bùng nổ của công nghệ sổ cái phân tán trong thập kỷ qua đã dẫn đến những thách thức đáng kể về khả năng mở rộng và hiệu suất mạng lưới. Theo phân tích từ đội ngũ chuyên gia tại Tấn Phát Digital, trong bối cảnh hạ tầng số năm 2026, trạng thái giao dịch "pending" (đang chờ xử lý) không chỉ đơn thuần là một vấn đề kỹ thuật mà còn là hệ quả của các tương tác kinh tế phức tạp giữa người dùng và thực thể xác thực. Một giao dịch được coi là pending khi nó đã được ký số và phát tán vào mạng lưới nhưng chưa được ghi lại một cách bất biến vào khối. Sự chậm trễ này thường tạo ra những rủi ro về chi phí cơ hội, đặc biệt là trong các hoạt động tài chính phi tập trung (DeFi) và giao dịch tài sản có tính biến động cao.
Cơ chế vận hành của Mempool và nguồn gốc kỹ thuật của sự chậm trễ
Để hiểu rõ tại sao một giao dịch có thể bị treo trong thời gian dài, cần phải phân tích sâu vào cấu trúc của Mempool (Memory Pool) – khu vực lưu trữ tạm thời cho các giao dịch chưa được xác nhận. Mempool không phải là một thực thể tập trung duy nhất mà là một tập hợp các cơ sở dữ liệu volatile tồn tại trong RAM của mỗi nút (node) trên toàn mạng lưới. Khi một người dùng thực hiện giao dịch, thông điệp này sẽ lan truyền qua giao thức gossip (truyền tin đồn), nơi mỗi nút sẽ kiểm tra tính hợp lệ của giao dịch trước khi thêm nó vào mempool riêng của mình.
Động lực kinh tế và thứ tự ưu tiên trong hàng đợi
Các thực thể xác thực (thợ đào trong PoW hoặc validator trong PoS) đóng vai trò là những tác nhân kinh tế tối ưu hóa lợi nhuận. Họ quét mempool để lựa chọn những giao dịch mang lại phần thưởng cao nhất để đưa vào khối tiếp theo. Do kích thước khối hoặc giới hạn gas của mỗi mạng lưới là có hạn, một cuộc đấu giá ngầm về phí giao dịch sẽ diễn ra liên tục.
Đặc điểm vận hành của các mạng lưới phổ biến:
Bitcoin (Lớp 1): Thời gian tạo khối trung bình khoảng 10 phút với thông lượng thấp (~7 TPS). Sử dụng cơ chế Mempool tiêu chuẩn với giới hạn mặc định khoảng 300 MB.
Ethereum (Lớp 1): Thời gian tạo khối khoảng 12 giây, thông lượng đạt 20-30 TPS. Sử dụng cơ chế EIP-1559 Mempool và giới hạn động theo Gas Limit.
Solana (Lớp 1): Tốc độ cực nhanh với thời gian tạo khối dưới 1 giây và thông lượng trên 65.000 TPS. Sử dụng cơ chế Gulfstream (Pipelined) thay vì Mempool truyền thống.
Layer 2 (L2): Thời gian xác nhận gần như tức thì, thông lượng trên 40.000 TPS nhờ cơ chế Sequencer Batching và buffer cục bộ.
Nếu phí giao dịch được thiết lập quá thấp so với mặt bằng thị trường, giao dịch đó sẽ bị đẩy xuống cuối hàng đợi. Trong những giai đoạn mạng lưới tắc nghẽn cực độ, mempool có thể bị đầy, buộc các nút phải thực hiện chính sách trục xuất (eviction policy), loại bỏ các giao dịch có phí thấp nhất để nhường chỗ cho các giao dịch mới có phí cao hơn. Điều này giải thích tại sao một số giao dịch có thể biến mất khỏi các trình khám phá khối sau một thời gian dài không được xác nhận.
Xem thêm: Gas Limit và Gas Price là gì? Cách tối ưu phí giao dịch Ethereum năm 2026
Phân tích sâu các nguyên nhân gây treo giao dịch trong kỷ nguyên 2026
Đến năm 2026, mặc dù các giải pháp mở rộng quy mô đã phát triển mạnh, Tấn Phát Digital nhận thấy sự chậm trễ vẫn xảy ra do sự kết hợp của nhiều yếu tố từ kinh tế, kỹ thuật đến hành vi người dùng.
Sự biến động của thị trường phí và cơ chế EIP-1559
Trên mạng lưới Ethereum và các chuỗi tương thích EVM, cơ chế phí bao gồm phí cơ bản (Base Fee) và phí ưu tiên (Priority Fee). Phí cơ bản được điều chỉnh tự động dựa trên nhu cầu của khối trước đó. Nếu người dùng đặt phí tối đa (Max Fee) thấp hơn phí cơ bản hiện tại, giao dịch sẽ không bao giờ được đưa vào khối cho đến khi phí cơ bản giảm xuống. Trong các sự kiện thị trường nóng, phí ưu tiên có thể tăng vọt từ mức bình thường lên hàng chục Gwei chỉ trong vài giây, khiến các giao dịch cũ trở nên lỗi thời.
Tắc nghẽn mạng lưới và các đợt phát tán thông tin đột biến
Sự tắc nghẽn xảy ra khi số lượng giao dịch mới vượt quá khả năng xử lý của các khối. Năm 2026 chứng kiến nhiều nguyên nhân mới:
Các đợt Mint NFT quy mô lớn: Tạo ra hàng triệu giao dịch đồng thời, chiếm dụng toàn bộ không gian khối.
Hoạt động của các Bot MEV: Các bot quét mempool để thực hiện giao dịch chênh lệch giá, đẩy phí lên cao để giành quyền ưu tiên.
Sự cố tại các nút truyền tin: Hạ tầng internet không ổn định ở một số khu vực làm chậm quá trình lan truyền và xác thực khối.
Lỗi cấu hình và vấn đề trình tự giao dịch (Nonce)
Một lỗi kỹ thuật phổ biến trên các chuỗi EVM là chỉ số Nonce. Các giao dịch phải được thực hiện theo đúng thứ tự tăng dần. Nếu một giao dịch có Nonce thấp bị kẹt vì phí thấp, tất cả các giao dịch có Nonce cao hơn sau đó sẽ bị treo vô thời hạn cho đến khi giao dịch đầu tiên được xử lý.
Giải pháp kỹ thuật xử lý giao dịch Pending nhanh chóng
Người dùng có nhiều công cụ để can thiệp vào các giao dịch đang bị kẹt, tùy thuộc vào loại blockchain và vai trò của họ.
Tăng tốc giao dịch bằng phương thức Replace-by-Fee (RBF)
RBF cho phép người gửi thay thế giao dịch đang chờ bằng một giao dịch mới có mức phí cao hơn nhưng cùng các thông số đầu vào. Hầu hết các ví hiện đại năm 2026 như MetaMask hay Trust Wallet đều tích hợp nút "Speed Up" để tự động hóa quy trình này.
Giải pháp dành cho người nhận: Child-Pays-For-Parent (CPFP)
CPFP cho phép người nhận thúc đẩy tốc độ xác nhận bằng cách tạo ra một "giao dịch con" sử dụng số tiền đang ở trạng thái pending với mức phí cực cao, buộc người xác thực phải xử lý cả giao dịch cha để nhận được phần thưởng từ giao dịch con.
So sánh chi tiết RBF và CPFP:
Về bên thực hiện: RBF do người gửi thực hiện, trong khi CPFP dành cho người nhận.
Mạng hỗ trợ: RBF phổ biến trên Bitcoin và các chuỗi EVM; CPFP mạnh nhất trên Bitcoin (đặc biệt là SegWit).
Yêu cầu cấu hình: RBF thường cần được bật trước khi gửi, CPFP không yêu cầu cấu hình trước.
Độ phức tạp và chi phí: RBF có độ phức tạp thấp và tiết kiệm hơn; CPFP phức tạp hơn và tốn kém hơn do phải trả phí cho hai giao dịch.
Hủy giao dịch bằng phương pháp ghi đè Nonce tùy chỉnh
Tại Tấn Phát Digital, chúng tôi thường hướng dẫn người dùng sử dụng kỹ thuật "Custom Nonce" để hủy lệnh trên MetaMask:
Bật "Customize transaction nonce" trong cài đặt nâng cao.
Ghi lại số Nonce của giao dịch bị kẹt.
Gửi 0 ETH tới chính địa chỉ ví của mình với số Nonce đó.
Thiết lập phí Gas ở mức cao nhất (Aggressive) để ghi đè giao dịch cũ.
Xem thêm: Tìm hiểu toàn tập về Gas Fee và các đơn vị tính trong Ethereum
Tầm nhìn hạ tầng 2026: Layer 2 và các nâng cấp giao thức
Hệ sinh thái blockchain năm 2026 đã có những bước tiến dài để giải quyết triệt để tình trạng treo giao dịch.
Layer 2 (Arbitrum, Optimism, zkSync): Xử lý giao dịch ngoài chuỗi với tốc độ xác nhận gần như tức thì (soft finality) và chi phí thấp hơn 10-50 lần so với Mainnet.
Nâng cấp Glamsterdam và Hegota trên Ethereum: Cải thiện hiệu quả thực thi, tách biệt người đề xuất-người xây dựng (PBS) và giảm thiểu rủi ro giao dịch bị kẹt do lỗi ước tính phí.
Bảo mật và phòng chống lừa đảo khi xử lý giao dịch bị kẹt
Khi giao dịch bị treo, người dùng dễ rơi vào bẫy của tội phạm mạng. Tấn Phát Digital khuyến cáo bạn cần cảnh giác với:
Hỗ trợ kỹ thuật giả mạo: Các bot lừa đảo yêu cầu Seed Phrase để "đồng bộ hóa ví".
Gas Honeypots: Các trang web hứa hẹn tăng tốc giao dịch nhưng thực chất chứa mã độc rút tiền.
Address Poisoning: Kẻ tấn công gửi giao dịch nhỏ có địa chỉ gần giống địa chỉ người dùng để lừa họ copy nhầm khi thực hiện lệnh Speed Up.
Danh mục rủi ro và biện pháp phòng ngừa:
Phishing Website: Nhận diện qua URL sai ký tự. Phòng ngừa bằng cách luôn truy cập từ bookmark chính thức.
Hỗ trợ giả mạo: Nhận diện khi bị yêu cầu khóa cá nhân. Phòng ngừa bằng nguyên tắc tuyệt đối không chia sẻ Seed Phrase.
Phê duyệt độc hại: Nhận diện qua yêu cầu quyền "Approve All". Phòng ngừa bằng cách sử dụng công cụ như Revoke.cash.
SIM Swap: Nhận diện khi mất tín hiệu di động. Phòng ngừa bằng cách dùng Authenticator App thay cho SMS OTP.
So sánh hiệu quả các phương thức xử lý năm 2026
Dưới đây là tổng hợp các phương án xử lý theo mức độ ưu tiên:
Đợi tự nhiên: Chi phí $0. Phù hợp cho giao dịch không khẩn cấp khi phí mạng đang có xu hướng giảm. Độ an toàn cao nhất.
Speed Up (RBF): Chi phí thêm 10-30% phí ban đầu. Hiệu lực ngay trong khối tiếp theo. Là lựa chọn ưu tiên hàng đầu cho người gửi.
Cancel (Ghi đè): Chi phí tương đương một giao dịch mới với Gas cao. Hiệu lực tức thì. Dùng khi muốn dừng lệnh sai hoặc thu hồi vốn gấp.
CPFP: Chi phí thường cao vì phải trả cho giao dịch mới. Dùng khi bạn là người nhận hoặc ví không hỗ trợ RBF.
Accelerator (Dịch vụ tăng tốc): Chi phí $5 - $20. Phụ thuộc vào hashrate của pool đào. Dùng khi giao dịch Bitcoin bị kẹt quá lâu trong mempool.
10 Case Study thực tế về xử lý giao dịch bị kẹt (Cập nhật 2026)
Dưới đây là 10 trường hợp điển hình được Tấn Phát Digital tổng hợp để minh họa cho các thách thức và giải pháp xử lý giao dịch:
Cuộc chiến Gas Mint NFT Otherside (Yuga Labs): Vào tháng 5/2022, đợt bán 55.000 NFT đã khiến phí gas Ethereum tăng vọt lên 8.000 Gwei. Người dùng phải trả từ $4.000 đến $10.000 tiền gas cho mỗi NFT giá $6.000. Đây là ví dụ kinh điển về việc "đấu giá phí" trong mempool công khai khiến giao dịch bình thường bị kẹt hàng giờ.
Sự cố Doodles NFT Public Sale: Trong đợt mở bán Doodles, số lượng giao dịch thất bại trong một khối duy nhất đạt mức kỷ lục 1.017 giao dịch. Những người đặt phí thấp hơn mức "Aggressive" đều bị kẹt và cuối cùng bị mạng lưới đẩy ra khỏi hàng đợi khi hết NFT.
Nạp tiền Ethereum lên sàn Kraken (2025): Người dùng nạp ETH qua mạng zkSync Era gặp tình trạng tiền không hiển thị trong tài khoản sàn. Nguyên nhân do mạng này đang ở giai đoạn alpha và sàn cần thời gian xác nhận lâu hơn bình thường. Giải pháp là liên hệ bộ phận hỗ trợ cung cấp TXID để can thiệp thủ công.
Giải cứu Bitcoin từ sàn giao dịch bằng CPFP: Một nhà đầu tư rút BTC từ sàn giao dịch nhưng sàn đặt phí quá thấp (10 sats/vB). Vì là giao dịch từ ví sàn, người dùng không thể dùng RBF. Họ đã sử dụng ví Electrum kết nối với Ledger để tạo một giao dịch "con" chi tiêu số tiền đang pending đó với phí 150 sats/vB, giúp cả hai giao dịch được xác nhận trong khối tiếp theo.
Rút tiền nhanh từ Arbitrum qua Fast Withdrawals: Thay vì đợi 7 ngày theo cơ chế thử thách gian lận (fraud proof) thông thường, một dApp DeFi đã sử dụng cơ chế "Fast Withdrawals" (với sự xác nhận của một ủy ban validators) để giúp người dùng nhận lại tài sản trên Layer 1 chỉ trong vòng 15 phút.
Giao dịch zkSync bị kẹt ở trạng thái "Sending": Do sự cố tái tổ chức khối (reorg) trên mạng thử nghiệm Holesky (Layer 1), các giao dịch trên Layer 2 zkSync bị kẹt ở trạng thái "đang gửi" trong nhiều ngày. Đội ngũ kỹ thuật phải thực hiện rollback trạng thái cơ sở dữ liệu và resend lại các lô giao dịch (batches) để xử lý.
Tấn công Address Poisoning trong lúc Speed Up: Một người dùng đang vội vã tăng tốc giao dịch pending đã copy nhầm địa chỉ từ lịch sử giao dịch (vốn bị kẻ lừa đảo "đầu độc" bằng một địa chỉ có đầu và đuôi giống hệt). Kết quả là số tiền tăng tốc được gửi thẳng vào ví hacker. Bài học: Luôn kiểm tra kỹ từng ký tự trước khi ký lệnh thay thế.
Nghẽn mạng do Bot MEV chèn lệnh: Trong một đợt biến động giá ETH cuối năm 2025, các bot MEV quét mempool và chèn các lệnh ưu tiên với phí trên 50 Gwei để thực hiện kinh doanh chênh lệch giá, khiến các giao dịch chuyển tiền thông thường của người dùng cá nhân (đặt phí 15-20 Gwei) bị treo suốt 12 tiếng.
Dự án mBridge xử lý thanh toán xuyên biên giới: Thay vì sử dụng hệ thống SWIFT chậm chạp (mất 2-3 ngày), dự án mBridge (kết nối Hong Kong, Trung Quốc, Thái Lan và UAE) đã trình diễn khả năng chuyển tiền ngay lập tức giữa các ngân hàng trung ương, loại bỏ hoàn toàn trạng thái "pending" kéo dài của tài chính truyền thống.
Trạng thái Deflationary của Ethereum khi nghẽn mạng: Vào một ngày cao điểm cuối năm 2025, lượng phí Base Fee bị đốt (burn) lên tới 9 triệu USD, vượt qua cả lượng ETH phát hành mới. Điều này chứng minh rằng dù giao dịch người dùng bị chậm, hệ thống kinh tế của Ethereum lại trở nên "khan hiếm" hơn nhờ cơ chế EIP-1559.
Các câu hỏi thường gặp (FAQ)
Dưới đây là tổng hợp 10 câu hỏi phổ biến nhất mà Tấn Phát Digital đã giải đáp cho người dùng liên quan đến giao dịch bị treo:
Tại sao giao dịch của tôi bị treo? Nguyên nhân chủ yếu là do phí-trên-mỗi-byte bạn đặt thấp hơn mức yêu cầu của các thực thể xác thực (thợ đào/validator) trong giai đoạn mạng lưới tắc nghẽn.
Giao dịch pending có thể kéo dài bao lâu? Thông thường từ vài phút đến vài giờ, nhưng nếu phí quá thấp, nó có thể tồn tại trong mempool hàng ngày hoặc thậm chí vài tuần cho đến khi bị hệ thống tự động xóa bỏ.
Tôi có thể hủy một giao dịch đã được xác nhận (confirmed) không? Không. Một khi giao dịch đã được ghi vào khối và nhận đủ số xác nhận cần thiết, nó trở nên bất biến và không thể đảo ngược trên blockchain.
Khi nào tôi nên sử dụng tính năng Speed Up (RBF)? Bạn nên sử dụng RBF khi cần giao dịch được xử lý ngay lập tức (như khi swap trên DEX hoặc thanh toán gấp) và ví của bạn đã kích hoạt sẵn tính năng này trước khi gửi.
Tôi phải làm gì nếu ví không hỗ trợ tính năng tăng tốc (RBF)? Nếu bạn là người nhận hoặc ví người gửi không hỗ trợ RBF, hãy sử dụng kỹ thuật CPFP (Child-Pays-for-Parent) bằng cách tạo một giao dịch con với mức phí cao từ số dư đang chờ xác nhận.
Các dịch vụ tăng tốc giao dịch từ bên thứ ba (Accelerators) có an toàn không? Các dịch vụ từ những hội thợ đào lớn thường an toàn, nhưng bạn tuyệt đối không bao giờ được cung cấp khóa cá nhân (private key) hay cụm từ khôi phục (seed phrase) cho các dịch vụ này.
Tại sao tôi không nên thực hiện thêm giao dịch mới khi có lệnh cũ đang pending? Việc này tạo ra hiệu ứng "thác nước", khiến các giao dịch sau bị chặn lại bởi giao dịch cũ có chỉ số Nonce thấp hơn, dẫn đến toàn bộ chuỗi giao dịch đều bị kẹt theo.
Tiền của tôi có bị mất nếu giao dịch mãi không được xác nhận? Không. Nếu giao dịch không được xác nhận sau một thời gian dài (thường là 14 ngày đối với Bitcoin), các nút sẽ xóa nó khỏi mempool và số dư thực tế vẫn nằm trong ví của người gửi.
Tại sao phí gas Ethereum vẫn cao trong năm 2026? Do nhu cầu sử dụng mạng lưới chính (Layer 1) cho các hoạt động DeFi phức tạp và lưu trữ dữ liệu từ các Layer 2 vẫn rất lớn, vượt quá không gian khối hạn chế.
Làm thế nào để tránh tình trạng kẹt giao dịch một cách chuyên nghiệp? Tấn Phát Digital khuyến nghị bạn luôn sử dụng các công cụ dự báo phí theo thời gian thực, bật tính năng RBF trong ví và ưu tiên thực hiện các giao dịch hằng ngày trên các mạng Layer 2.
Giao dịch bị pending lâu trong kỷ nguyên 2026 không còn là một bài toán không có lời giải. Bằng cách nắm vững các kỹ thuật như RBF, CPFP và cơ chế Nonce, người dùng hoàn toàn có thể chủ động quản lý tài sản của mình. Sự dịch chuyển sang các mạng Layer 2 cũng là một giải pháp bền vững để loại bỏ hoàn toàn sự chậm trễ. Tấn Phát Digital luôn khuyến nghị người dùng duy trì sự cảnh giác cao độ, sử dụng ví phần cứng và các công cụ mô phỏng giao dịch để đảm bảo an toàn tuyệt đối trong mọi thao tác kỹ thuật.
