Sự phát triển của hệ sinh thái tài chính phi tập trung (DeFi) và Web3 đã mang lại những thay đổi mang tính cách mạng trong cách con người tương tác với tài sản số. Tuy nhiên, đằng sau sự tiện lợi của các giao dịch tự động là một cấu trúc quyền hạn (permission) phức tạp, nơi sự đánh đổi giữa trải nghiệm người dùng (UX) và tính bảo mật đang tạo ra những lỗ hổng khổng lồ. Quyền truy cập trong hợp đồng thông minh (smart contract) không chỉ đơn thuần là một nút bấm "phê duyệt"; nó là một cơ chế ủy quyền quyền sở hữu tài sản mà nếu bị lạm dụng, có thể dẫn đến việc cạn kiệt toàn bộ ví chỉ trong một giao dịch duy nhất. Theo Tấn Phát Digital, báo cáo này sẽ đi sâu vào phân tích các rủi ro kỹ thuật từ Token Approval vô hạn, các cuộc tấn công phishing qua chữ ký off-chain, rủi ro tập trung trong quản trị giao thức và đề xuất một lộ trình bảo mật dựa trên tư duy Zero Trust và quản lý quyền truy cập dựa trên vai trò (RBAC).
Cơ chế kỹ thuật của Token Approval và rủi ro từ sự ủy quyền vô hạn
Hợp đồng thông minh, về bản chất, không thể tự ý di chuyển tài sản từ ví của người dùng. Để thực hiện các hoạt động như hoán đổi (swap) trên các sàn giao dịch phi tập trung (DEX) hoặc niêm yết NFT, người dùng phải cấp quyền cho hợp đồng thông minh thông qua một cơ chế gọi là Token Approval.
Cấu trúc ba bước của cơ chế ủy quyền
Tiêu chuẩn ERC-20 và ERC-721 định nghĩa một giao thức cụ thể để thực hiện việc chuyển tiền thay mặt người dùng. Cơ chế này bao gồm ba thành phần chính:
Hàm approve(spender, amount): Phê duyệt quyền truy cập. Vai trò kỹ thuật là cập nhật ánh xạ (mapping) số dư được phép chi tiêu trên trạng thái Blockchain.
Hàm allowance(owner, spender): Kiểm tra quyền hạn. Vai trò kỹ thuật là truy vấn số lượng token mà một địa chỉ cụ thể được phép rút từ chủ sở hữu.
Hàm transferFrom(from, to, amount): Thực thi di chuyển tài sản. Vai trò kỹ thuật là rút token từ ví người dùng và chuyển đến địa chỉ mục tiêu.
Khi người dùng gọi hàm approve, họ đang ghi lại một cam kết bất biến trên blockchain rằng địa chỉ spender có quyền rút tối đa một lượng nhất định token từ địa chỉ của họ. Điểm nguy hiểm nằm ở chỗ hàm transferFrom có thể được gọi bởi hợp đồng thông minh bất cứ lúc nào trong tương lai mà không cần thêm bất kỳ xác nhận nào từ phía người dùng, miễn là lượng token yêu cầu vẫn nằm trong hạn mức allowance.
Xem thêm: Revoke Approval là gì?
Nghịch lý của sự tiện lợi: Token Approval vô hạn
Trong thực tế, để tối ưu hóa trải nghiệm và giảm thiểu chi phí gas, hầu hết các ứng dụng phi tập trung (dApp) đều yêu cầu người dùng cấp quyền "vô hạn" (thường là giá trị tối đa của một biến số nguyên $2^{256} - 1$). Việc này giúp người dùng chỉ phải trả phí gas cho một lần phê duyệt duy nhất thay vì phải ký duyệt cho mỗi lần giao dịch.
Tuy nhiên, sự tiện lợi này đi kèm với một cái giá đắt đỏ về bảo mật. Một khi quyền phê duyệt vô hạn được cấp, nó sẽ tồn tại vĩnh viễn trên blockchain cho đến khi được thu hồi một cách rõ ràng. Ngay cả khi người dùng đã ngắt kết nối ví (disconnect) khỏi trang web của ứng dụng, quyền hạn đó vẫn nằm trên chuỗi, cho phép hợp đồng thông minh truy cập tài sản bất cứ lúc nào. Nếu hợp đồng thông minh đó bị lỗi hoặc bị kiểm soát bởi một kẻ tấn công, toàn bộ số dư của loại token đó trong ví người dùng sẽ bị rút sạch ngay lập tức.
Phân tích lỗ hổng lưu trữ và sự tồn tại vĩnh viễn
Dữ liệu phê duyệt không nằm trong ví của người dùng mà nằm trong lưu trữ (storage) của hợp đồng token đó. Điều này tạo ra một điểm mù về nhận thức: người dùng thường kiểm tra số dư trong ví nhưng hiếm khi kiểm tra danh sách các thực thể đang có quyền "mở khóa" số dư đó. Theo thống kê từ nền tảng Revoke, hơn 475 triệu USD đã bị đánh cắp kể từ năm 2020 do các lỗ hổng liên quan đến việc lạm dụng quyền phê duyệt. Tấn Phát Digital nhấn mạnh đây không chỉ là một lỗ hổng kỹ thuật mà còn là một thất bại trong thiết kế trải nghiệm người dùng (UX) của toàn bộ ngành công nghiệp Web3.
Sự tiến hóa của tấn công Phishing qua cơ chế ký duyệt Off-chain
Khi cộng đồng tìm cách giảm bớt sự phiền toái của phí gas cho mỗi lần phê duyệt, các tiêu chuẩn mới như EIP-2612 (Permit) và Uniswap Permit2 đã ra đời. Mặc dù mang lại lợi ích về chi phí, chúng lại mở ra những con đường mới cho các cuộc tấn công lừa đảo (phishing) tinh vi hơn.
Các cơ chế cấp quyền và rủi ro đi kèm
ERC-20 Approve: Cấp quyền qua giao dịch on-chain. Có ưu điểm là minh bạch, dễ theo dõi nhưng nhược điểm là tốn phí gas cho mỗi lần thực hiện và tiềm ẩn rủi ro nếu cấp quyền vô hạn.
EIP-2612 Permit: Cấp quyền qua chữ ký off-chain. Giúp người dùng không tốn phí gas nhưng lại dễ bị tấn công Phishing "ký mù" vì các thông báo ký thường khó đọc và khó phát hiện điểm bất thường.
Permit2: Chữ ký dựa trên sự phê duyệt trước. Mang lại sự linh hoạt vượt trội và khả năng quản lý tập trung, nhưng nếu bị lừa ký một thông điệp Permit2 độc hại, kẻ gian có thể rút sạch toàn bộ các token đã phê duyệt cho hợp đồng này.
EIP-7702: "Con ngựa thành Troy" trong các ví EOA
Được giới thiệu trong nâng cấp Pectra vào tháng 5 năm 2025, EIP-7702 cho phép các tài khoản sở hữu bên ngoài (EOA) tạm thời "biến hình" thành một ví hợp đồng thông minh. Kẻ tấn công lừa người dùng ký một bản ủy quyền cho một hợp đồng "người quản gia" độc hại. Một khi bản ủy quyền này được kích hoạt, kẻ tấn công có thể cài đặt các logic rút tiền tự động trực tiếp vào tài khoản của nạn nhân. Dữ liệu từ Dune Analytics cho thấy đến tháng 6 năm 2025, hơn 97% các giao dịch ủy quyền EIP-7702 là nhắm vào các hợp đồng độc hại liên quan đến hoạt động tội phạm.
Rủi ro từ quyền Admin tập trung và các chức năng đặc quyền
Bên cạnh rủi ro từ người dùng, cấu trúc quyền hạn bên trong chính các giao thức cũng là một mối nguy. Khuyết tật tập trung (centralization defect) xảy ra khi một thiết kế tạo ra một điểm yếu duy nhất có thể gây sụp đổ toàn bộ hệ thống.
Hàm Mint với chữ ký đơn (MFS): Cho phép một địa chỉ duy nhất in thêm token không giới hạn, dẫn đến lạm phát phi mã.
Quản lý không có Timelock (MT): Các thay đổi quan trọng có thể thực thi ngay lập tức khiến cộng đồng không kịp phản ứng.
Thao túng biến số quan trọng (CVS): Một tài khoản đơn lẻ có quyền thay đổi lãi suất, tham số rủi ro hoặc nguồn cấp dữ liệu (oracle).
Admin Proxy đơn lẻ (SPA): Một địa chỉ kiểm soát quyền nâng cấp toàn bộ logic của hợp đồng thông minh.
Theo báo cáo của Chainalysis, khoảng 43,8% số tiền bị đánh cắp từ các vụ hack blockchain bắt nguồn từ việc lộ khóa riêng của các tài khoản có đặc quyền.
Xem thêm: Approval scam nguy hiểm thế nào
Phân tích kỹ thuật rủi ro nâng cấp và va chạm lưu trữ (Storage Collision)
Các giao thức DeFi thường sử dụng mô hình Proxy để sửa lỗi hoặc thêm tính năng. Tuy nhiên, cơ chế này dựa trên lệnh delegatecall, vốn tiềm ẩn rủi ro va chạm lưu trữ. Nếu thứ tự các biến trong hợp đồng logic mới không đúng so với hợp đồng cũ, các giá trị lưu trữ sẽ bị ghi đè chéo lên nhau. Kẻ tấn công có thể lợi dụng điều này để điều hướng proxy trỏ đến một hợp đồng logic độc hại, từ đó rút sạch tài sản của người dùng.
Ngoài ra, lỗ hổng khởi tạo (Initializer Vulnerability) cũng rất phổ biến. Nếu nhà phát triển quên bảo vệ hàm initialize, kẻ tấn công có thể gọi hàm này để tự nhận mình làm chủ sở hữu và chiếm quyền kiểm soát toàn bộ hệ thống.
Các bài học từ các vụ tấn công thực tế
Phân tích các sự cố lịch sử giúp Tấn Phát Digital chỉ ra cách thức các lỗ hổng quyền hạn được khai thác trong thực tế:
Step Finance (Tháng 1/2026): Thiệt hại khoảng 30 triệu USD. Kẻ tấn công đã xâm nhập vào thiết bị của đội ngũ điều hành, từ đó chiếm quyền truy cập vào các ví kho bạc và thực hiện lệnh rút 261.854 SOL.
CrossCurve (Tháng 2/2026): Thiệt hại 3 triệu USD. Vụ tấn công khai thác lỗi thực thi trong logic tin nhắn xuyên chuỗi, cho phép kẻ gian gửi các thông điệp giả mạo để vượt qua xác thực và rút tiền trái phép.
Radiant Capital (Tháng 10/2024): Thiệt hại 50 triệu USD. Malware đã nhiễm vào thiết bị của các nhà phát triển, âm thầm thay thế payload của giao dịch multisig để chuyển quyền sở hữu hợp đồng cho kẻ tấn công.
Poly Network (2021): Thiệt hại 611 triệu USD. Lỗi logic truy cập cho phép thao túng tham số đầu vào thông qua các lệnh gọi xuyên chuỗi.
Bybit (Tháng 2/2025): Một vụ trộm kỷ lục với thiệt hại lên tới gần 1,5 tỷ USD Ethereum, cho thấy quy mô tàn phá khốc liệt của các lỗ hổng quyền hạn.
Đề xuất Giải pháp: Khung bảo mật Zero Trust cho Smart Contract
Trước sự phức tạp của các cuộc tấn công, việc áp dụng tư duy Zero Trust là điều bắt buộc:
Luôn xác thực liên tục: Mọi yêu cầu truy cập tài sản phải được xác thực tại thời điểm thực hiện.
Quyền truy cập tối thiểu (RBAC): Chia nhỏ quyền hạn thành các vai trò cụ thể như Minter, Pauser thay vì gán toàn bộ quyền Owner.
Giả định hệ thống đã bị xâm nhập: Triển khai các "cầu chì" tự động (circuit breakers) và giám sát thời gian thực.
Câu hỏi thường gặp (FAQs)
1. Token Approval là gì và tại sao dApp cần nó? Token approval là quyền trên chuỗi (on-chain) mà bạn cấp cho smart contract để nó có thể truy cập một lượng token cụ thể trong ví của bạn mà không cần yêu cầu chữ ký cho mỗi hành động giao dịch riêng lẻ.
2. Cấp quyền "vô hạn" (Unlimited Approval) có an toàn không? Không an toàn. Nếu dApp bị hack hoặc là lừa đảo, kẻ tấn công có thể sử dụng quyền này để rút sạch toàn bộ loại token đó khỏi ví của bạn bất cứ lúc nào.
3. Nếu tôi ngắt kết nối (Disconnect) ví khỏi trang web, quyền đã cấp có bị thu hồi không? Không. Ngắt kết nối chỉ ngăn trang web nhìn thấy địa chỉ ví của bạn. Quyền phê duyệt vẫn tồn tại vĩnh viễn trên blockchain cho đến khi bạn thực hiện một giao dịch thu hồi (revoke) cụ thể.
4. Tôi có thể mất tất cả tài sản trong ví chỉ vì một lần approve không? Một giao dịch approve thường chỉ áp dụng cho một loại token cụ thể (ví dụ: chỉ WETH). Kẻ tấn công chỉ có thể lấy đi loại token mà bạn đã phê duyệt, trừ khi bạn ký các quyền phức tạp hơn như SetApprovalForAll cho NFT.
5. Làm thế nào để kiểm tra danh sách các quyền tôi đã cấp? Bạn có thể sử dụng các công cụ uy tín như Revoke.cash, Etherscan Token Approval Checker hoặc De.Fi Shield để quét toàn bộ các quyền hạn đang hoạt động trên nhiều mạng lưới khác nhau.
6. Permit (EIP-2612) khác gì so với Approve truyền thống? Approve yêu cầu một giao dịch on-chain tốn phí gas ngay lập tức. Permit sử dụng chữ ký off-chain, cho phép phê duyệt quyền mà không tốn gas cho người dùng (phí gas thường được giao thức trả khi thực hiện giao dịch sau đó).
7. Tôi nên làm gì nếu lỡ ký một Permit/chữ ký off-chain trên một trang web nghi ngờ? Bạn nên ngay lập tức truy cập các công cụ thu hồi quyền để kiểm tra xem chữ ký đó đã được kích hoạt trên chuỗi chưa. Tuy nhiên, việc hủy chữ ký off-chain rất khó vì kẻ gian thường thực thi chúng gần như ngay lập tức.
8. Tại sao ví multisig (như Safe) vẫn có thể bị hack? Ví multisig bị hack thường do thiết bị của các chủ sở hữu bị nhiễm malware, cho phép kẻ tấn công thay thế nội dung giao dịch thật bằng giao dịch độc hại mà người dùng không hề hay biết khi ký duyệt (phishing giao diện).
9. Timelock là gì và tại sao dự án cần nó? Timelock là cơ chế trì hoãn việc thực thi các lệnh quản trị (ví dụ: trì hoãn 48 giờ). Điều này cho phép cộng đồng có thời gian kiểm tra các thay đổi và rút tài sản nếu phát hiện hành vi trục lợi từ admin.
10. Sự khác biệt giữa rủi ro kỹ thuật và rủi ro quản trị (centralization risk)? Rủi ro kỹ thuật đến từ lỗi logic trong code (như reentrancy). Rủi ro quản trị đến từ việc quyền hạn tập trung quá mức vào một cá nhân, cho phép họ thay đổi các thông số quan trọng hoặc nâng cấp hợp đồng một cách tùy tiện.
11. "Approve-to-zero-then-set" là mẫu thiết kế gì? Đây là quy trình bảo mật yêu cầu người dùng đưa mức phê duyệt về 0 trước khi thiết lập một mức phê duyệt mới, nhằm ngăn chặn các cuộc tấn công race condition (tranh chấp giao dịch) trong một số tiêu chuẩn token cũ.
12. EIP-7702 mang lại lợi ích gì cho bảo mật? EIP-7702 cho phép ví thực hiện "session intent", gom nhóm việc phê duyệt và hành động vào một giao dịch duy nhất, từ đó giảm thiểu việc các quyền hạn vô hạn bị treo lơ lửng trên blockchain sau khi giao dịch kết thúc.
13. Khi nào một dự án nên thực hiện kiểm toán (audit) lại? Dự án cần kiểm toán lại bất cứ khi nào có thay đổi lớn về mã nguồn, nâng cấp logic hợp đồng, hoặc khi tích hợp với các giao thức bên thứ ba mới để đảm bảo không có lỗ hổng mới phát sinh.
14. Làm thế nào để xác minh một hợp đồng thông minh là an toàn? Cần kiểm tra xem nó có báo cáo kiểm toán từ các công ty uy tín không, lịch sử hoạt động trên testnet, chương trình bug bounty, và liệu mã nguồn có được công khai trên các trình khám phá khối (block explorer) hay không.
15. Các ví lạnh (Hardware Wallet) có bảo vệ tôi khỏi các cuộc tấn công phishing không? Ví lạnh bảo vệ khóa riêng của bạn không bị đánh cắp bởi malware. Tuy nhiên, nó không thể ngăn bạn ký một giao dịch độc hại nếu bạn bị lừa (ký mù). Bạn phải luôn kiểm tra thông số trên màn hình ví lạnh trước khi xác nhận.
Tấn Phát Digital khuyến nghị người dùng cuối nên sử dụng các công cụ như Revoke.cash, De.Fi Shield hoặc Etherscan Token Approval để kiểm tra và thu hồi quyền hạn định kỳ. Khi ký giao dịch, hãy luôn sử dụng tính năng "Edit Permission" để giới hạn số lượng token thay vì chấp nhận mức phê duyệt vô hạn mặc định.
Quyền hạn trong hợp đồng thông minh thực sự nguy hiểm hơn những gì chúng ta tưởng tượng. Việc kết hợp chặt chẽ giữa các giải pháp kỹ thuật và tư duy Zero Trust là nền tảng cốt yếu để xây dựng một hệ sinh thái Web3 bền vững và đáng tin cậy.
