Chấm độ dễ đọc văn bản: bốn công thức, cách đọc điểm và giới hạn với tiếng Việt
Công cụ tính bốn chỉ số đọc hiểu quen thuộc gồm Flesch Reading Ease, Flesch-Kincaid Grade Level, Gunning Fog và SMOG, kèm thống kê số từ, số câu và số từ trung bình mỗi câu. Mọi phép tính chạy ngay trên trình duyệt và cập nhật theo từng ký tự bạn gõ. Cần lưu ý cả bốn công thức đều được xây dựng cho tiếng Anh.
Tính năng nổi bật
- Điểm Flesch Reading Ease trên thang 100 kèm nhãn mức độ và nhóm bạn đọc phù hợp
- Chỉ số Flesch-Kincaid Grade Level quy về cấp lớp học theo hệ giáo dục Mỹ
- Chỉ số Gunning Fog dựa trên tỷ lệ từ dài trong bài
- Chỉ số SMOG tính từ số từ nhiều âm tiết và số câu
- Đếm số từ nhiều âm tiết, tức từ có từ ba âm tiết trở lên
- Thống kê số từ, số câu và số từ trung bình trên một câu
- Kết quả cập nhật ngay khi gõ, không cần bấm nút phân tích
- Chạy hoàn toàn trong trình duyệt, văn bản bạn dán vào không gửi đi đâu
Chỉ số đọc hiểu dùng để làm gì và không dùng để làm gì
Các công thức đọc hiểu ra đời từ giữa thế kỷ trước, phục vụ nhu cầu rất cụ thể: quân đội và cơ quan nhà nước Mỹ cần biết tài liệu hướng dẫn của mình có vừa sức người đọc hay không mà không phải tổ chức khảo sát. Chúng đo hai thứ đo được bằng máy là câu dài bao nhiêu và từ nhiều âm tiết chiếm bao nhiêu, rồi quy về một con số. Vì chỉ dựa vào hai biến đó, chỉ số này không biết bài viết có mạch lạc không, thuật ngữ dùng có đúng không, hay người đọc có hiểu ý bạn không. Một câu vô nghĩa gồm toàn từ ngắn vẫn được chấm là rất dễ đọc. Cách dùng đúng là coi nó như một chiếc cân: hữu ích để so sánh bản nháp trước và sau khi sửa, để phát hiện một đoạn đang dài dòng bất thường so với phần còn lại của bài, hoặc để giữ giọng văn thống nhất trong một nhóm nhiều người viết. Đừng biến nó thành mục tiêu, vì chỉ cần cắt ngẫu nhiên câu ra làm đôi là điểm đã tăng mà bài chẳng dễ hiểu hơn.
Lợi ích khi sử dụng
- So sánh được bản nháp trước và sau khi biên tập bằng một con số
- Phát hiện đoạn đang dài dòng bất thường so với phần còn lại của bài
- Giữ giọng văn ở mức tương đương khi nhiều người cùng viết một chuyên mục
- Bốn chỉ số cùng lúc giúp nhận ra điểm thấp là do câu dài hay do từ khó
- Không cần tài khoản và văn bản không rời khỏi máy
Cách chấm độ dễ đọc của một văn bản
- 1Dán đoạn văn bản tiếng Anh cần kiểm tra vào khung bên trái, nên dán ít nhất vài trăm từ để con số ổn định.
- 2Đọc điểm Flesch Reading Ease hiện lên ngay bên phải cùng nhãn mức độ và nhóm bạn đọc tương ứng.
- 3Xem thêm ba chỉ số còn lại cùng số từ nhiều âm tiết để biết điểm thấp là do câu dài hay do từ khó.
- 4Nhìn con số từ trung bình mỗi câu: vượt quá 25 gần như luôn là dấu hiệu cần tách câu.
- 5Sửa bản nháp rồi dán lại để so sánh, quan tâm tới chiều thay đổi của điểm hơn là giá trị tuyệt đối.
Bốn công thức và ý nghĩa từng con số
Flesch Reading Ease lấy 206,835 trừ đi 1,015 nhân số từ trung bình mỗi câu, rồi trừ tiếp 84,6 nhân số âm tiết trung bình mỗi từ. Điểm càng cao càng dễ đọc: từ 90 trở lên tương ứng trình độ lớp năm, khoảng 60 đến 70 là mức tiêu chuẩn cho lớp tám và lớp chín, dưới 30 là mức dành cho người đã học đại học. Flesch-Kincaid Grade Level dùng chính hai biến đó nhưng đổi chiều để trả về số năm học cần thiết, bằng 0,39 nhân số từ mỗi câu cộng 11,8 nhân số âm tiết mỗi từ rồi trừ 15,59. Gunning Fog bằng 0,4 nhân tổng của số từ mỗi câu với một trăm lần tỷ lệ từ nhiều âm tiết, kết quả cũng đọc theo cấp lớp. SMOG lấy căn bậc hai của số từ nhiều âm tiết đã quy về mẫu ba mươi câu, nhân 1,043 rồi cộng 3,1291. Điểm chung của cả bốn là chỉ dùng hai biến duy nhất, nên nếu chúng cho kết quả lệch nhau nhiều thì nguyên nhân nằm ở cách mỗi công thức cân nhắc giữa độ dài câu và độ dài từ.
Vì sao không nên chấm văn bản tiếng Việt bằng công cụ này
Cả bốn công thức đều được hiệu chỉnh trên tiếng Anh, dựa vào một giả định không đúng với tiếng Việt là từ càng nhiều âm tiết thì càng khó. Tiếng Việt viết rời từng âm tiết, nên gần như mọi tiếng cách nhau bởi dấu cách đều là một âm tiết, khiến biến số âm tiết trung bình mỗi từ luôn xấp xỉ một và mất hết khả năng phân biệt. Thêm một vấn đề kỹ thuật: bộ đếm âm tiết trong công cụ này loại bỏ mọi ký tự không thuộc bảng chữ cái tiếng Anh trước khi đếm, nên các nguyên âm có dấu bị xóa mất và một tiếng như được chỉ còn hai phụ âm. Kết quả là điểm số của văn bản tiếng Việt vừa không ổn định vừa không có thang tham chiếu nào để đối chiếu. Nếu bạn cần đánh giá bài tiếng Việt, hãy dùng những dấu hiệu đo được và có ý nghĩa thật: số từ trung bình mỗi câu, tỷ lệ câu dài trên hai mươi lăm từ, độ dài đoạn văn, mật độ thuật ngữ chuyên ngành và cách dùng câu bị động.
Công cụ đếm câu và âm tiết như thế nào, và khi nào con số bị lệch
Câu được tách bằng cách cắt tại dấu chấm, dấu chấm hỏi và dấu chấm than. Cách này đơn giản nên có vài chỗ hụt cần biết. Các cụm viết tắt có dấu chấm, số thập phân viết theo kiểu tiếng Anh và dấu ba chấm đều bị tính thành nhiều câu, kéo số từ trung bình mỗi câu xuống thấp giả tạo và làm điểm Flesch cao lên. Ngược lại, một danh sách gạch đầu dòng không có dấu chấm cuối mỗi dòng sẽ bị gộp thành một câu khổng lồ, khiến điểm tụt hẳn dù nội dung rất dễ đọc. Âm tiết được ước lượng bằng cách đếm các cụm nguyên âm liền nhau sau khi cắt bỏ vài đuôi thông dụng, đây là cách xấp xỉ chuẩn trong ngành nhưng vẫn sai với những từ không theo quy tắc. Riêng phần đếm từ nhiều âm tiết cho chỉ số Gunning Fog, bản gốc của công thức yêu cầu bỏ qua tên riêng, từ ghép và những từ chỉ dài ra vì thêm đuôi biến hình; công cụ này đếm tất cả nên chỉ số Fog có xu hướng cao hơn thực tế ở các bài nhiều tên riêng.
Ngưỡng nào là hợp lý cho từng loại nội dung
Không có một con số đúng cho mọi bài. Với nội dung tiếp thị hướng tới số đông, khoảng 60 đến 70 điểm Flesch là vùng an toàn, tương ứng cấp lớp tám tới lớp chín và cũng là mức mà nhiều tòa soạn báo phổ thông nhắm tới. Tài liệu hướng dẫn sử dụng, điều khoản dịch vụ hay thông tin y tế dành cho bệnh nhân nên đẩy lên trên 70 vì người đọc thường đang vội hoặc đang lo lắng, không ở trạng thái đọc kỹ. Bài viết chuyên môn cho đồng nghiệp trong ngành thường rơi vào khoảng 30 đến 50 và điều đó hoàn toàn chấp nhận được, vì thuật ngữ dài chính là công cụ làm việc chứ không phải rào cản. Bài nghiên cứu học thuật còn thấp hơn nữa. Đáng chú ý là điểm Flesch từng được đưa vào quy định của một số bang ở Mỹ đối với hợp đồng bảo hiểm, nhằm buộc doanh nghiệp viết điều khoản mà khách hàng đọc được. Với chỉ số cấp lớp, mức tám tới mười là vùng hợp lý cho nội dung trên web nói chung.
Cách làm văn bản dễ đọc thật, không phải chỉ để lên điểm
Việc hiệu quả nhất là tách câu dài. Một câu chứa hai mệnh đề nối bằng liên từ thường tách được thành hai câu mà không mất nghĩa, và chỉ riêng thao tác này đã kéo cả bốn chỉ số về vùng dễ hơn. Thứ hai là bỏ những cụm rào đón không mang thông tin. Thứ ba là chuyển câu bị động về chủ động khi chủ thể đã rõ, vì câu chủ động ngắn hơn và người đọc không phải chờ tới cuối câu mới biết ai làm gì. Thứ tư là thay thuật ngữ bằng từ thông dụng ở lần đầu xuất hiện, hoặc giải thích ngay bằng một mệnh đề ngắn rồi mới dùng thuật ngữ ở các lần sau. Thứ năm là cắt đoạn văn: một đoạn ba tới bốn câu trên màn hình dễ vào hơn hẳn một khối mười câu, dù chỉ số không hề thay đổi vì các công thức không nhìn thấy đoạn. Cuối cùng, xin nói rõ một hiểu lầm phổ biến trong giới làm nội dung: Google không dùng điểm đọc hiểu như một yếu tố xếp hạng. Bài dễ đọc có lợi vì người đọc ở lại và hiểu được, không phải vì máy tìm kiếm chấm điểm nó.
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
Flesch Reading Ease được tính thế nào?
Lấy 206,835 trừ đi 1,015 nhân số từ trung bình mỗi câu, rồi trừ tiếp 84,6 nhân số âm tiết trung bình mỗi từ. Chỉ có đúng hai biến này tham gia, nghĩa là muốn tăng điểm bạn chỉ có hai cách: viết câu ngắn hơn hoặc dùng từ ít âm tiết hơn. Điểm càng cao thì văn bản càng dễ đọc.
Công cụ có chấm được văn bản tiếng Việt không?
Về mặt kỹ thuật thì vẫn ra số, nhưng con số đó không có ý nghĩa. Cả bốn công thức được hiệu chỉnh cho tiếng Anh, trong khi tiếng Việt viết rời từng âm tiết nên biến số âm tiết mỗi từ luôn xấp xỉ một. Bộ đếm cũng loại bỏ chữ cái có dấu trước khi đếm, làm sai lệch thêm. Hãy dùng công cụ này cho văn bản tiếng Anh.
Điểm bao nhiêu thì gọi là tốt?
Tùy đối tượng. Khoảng 60 đến 70 là vùng an toàn cho nội dung phổ thông trên web, trên 70 phù hợp với hướng dẫn sử dụng và thông tin cần đọc nhanh, còn 30 đến 50 là bình thường với bài chuyên môn viết cho người trong ngành. Không nên ép mọi bài về cùng một ngưỡng.
Vì sao bốn chỉ số cho kết quả khác nhau?
Vì mỗi công thức cân nhắc hai biến theo trọng số khác nhau. Flesch và Flesch-Kincaid dùng số âm tiết trung bình, còn Gunning Fog và SMOG dùng tỷ lệ từ có từ ba âm tiết trở lên. Bài nhiều từ dài nhưng câu ngắn sẽ có Fog cao trong khi Flesch vẫn khá, và ngược lại.
Vì sao SMOG của tôi bằng 0?
Vì văn bản có ít hơn ba câu nên công cụ bỏ qua phép tính. Ngoài ra bản gốc của SMOG được thiết kế để chạy trên mẫu ba mươi câu, nên với đoạn ngắn hơn thế con số chỉ mang tính tham khảo. Muốn SMOG đáng tin, hãy dán ít nhất ba mươi câu liên tục.
Bảng gạch đầu dòng làm điểm tụt xuống rất thấp, có bình thường không?
Có, và đó là hạn chế của cách tách câu. Công cụ cắt câu tại dấu chấm, dấu hỏi và dấu chấm than, nên một danh sách không có dấu chấm cuối dòng bị hiểu thành một câu rất dài. Khi kiểm tra loại nội dung nhiều danh sách, bạn nên chấm riêng phần văn xuôi để có con số phản ánh đúng.
Câu nên dài bao nhiêu từ?
Với tiếng Anh phổ thông, trung bình 15 tới 20 từ mỗi câu là vùng dễ theo dõi. Điều quan trọng hơn con số trung bình là sự thay đổi nhịp: xen câu ngắn giữa các câu dài giúp người đọc nghỉ. Một bài toàn câu dài đúng hai mươi từ vẫn mệt để đọc dù chỉ số trông đẹp.
Điểm đọc hiểu có phải yếu tố xếp hạng của Google không?
Không. Google không dùng điểm đọc hiểu làm tiêu chí xếp hạng. Lợi ích của việc viết dễ hiểu là thật nhưng đến từ phía người đọc: họ ở lại lâu hơn, hiểu được nội dung và thực hiện hành động bạn muốn. Đừng ép bài về một ngưỡng điểm chỉ vì nghĩ rằng máy tìm kiếm đo con số đó.
Văn bản tôi dán vào có bị gửi đi đâu không?
Không. Toàn bộ phép tính chạy bằng JavaScript trong trình duyệt và cập nhật ngay khi bạn gõ, không có lệnh gọi máy chủ nào. Bạn có thể dán bản nháp chưa công bố hay tài liệu nội bộ để kiểm tra. Đổi lại, nội dung không được lưu nên tải lại trang là mất.
Cách nhanh nhất để tăng độ dễ đọc là gì?
Tách những câu có hai mệnh đề nối bằng liên từ thành hai câu riêng. Đây là thao tác tác động thẳng vào biến số từ trung bình mỗi câu, vốn có mặt trong cả bốn công thức. Sau đó mới tới việc thay từ dài bằng từ thông dụng và chuyển câu bị động về chủ động.
Từ phức tạp trong kết quả nghĩa là gì?
Là số từ có từ ba âm tiết trở lên, biến chính của chỉ số Gunning Fog và SMOG. Lưu ý bản gốc của Gunning Fog yêu cầu loại trừ tên riêng, từ ghép và từ chỉ dài ra vì đuôi biến hình, còn công cụ này đếm tất cả, nên bài nhiều tên riêng sẽ có chỉ số Fog cao hơn thực tế.
Cần bao nhiêu từ thì kết quả mới đáng tin?
Nên từ hai trăm từ trở lên, và với SMOG thì cần ít nhất ba mươi câu. Với đoạn quá ngắn, chỉ một câu dài hoặc một từ nhiều âm tiết cũng đủ làm điểm nhảy hàng chục đơn vị. Nếu muốn chấm một bài dài, hãy chấm cả bài thay vì lấy một đoạn ngẫu nhiên.
Từ khóa liên quan
- readability score
- flesch reading ease
- kiểm tra độ dễ đọc văn bản
- flesch kincaid grade level
- gunning fog index
- smog index là gì
- công thức tính độ dễ đọc
- chấm điểm văn bản online
- cách viết nội dung dễ đọc
- độ dài câu bao nhiêu là hợp lý
- phân tích văn bản tiếng anh
- đếm số từ số câu online
- tối ưu nội dung cho người đọc
- readability là gì
- cải thiện khả năng đọc hiểu bài viết
- viết content dễ hiểu
- text analyzer online
- chỉ số đọc hiểu tiếng anh
- biên tập bản nháp bài viết
- công cụ kiểm tra văn bản miễn phí
