Sự chuyển dịch của hệ sinh thái tiền mã hóa từ các giao dịch chuyển tiền đơn giản sang một mạng lưới phức tạp của tài chính phi tập trung (DeFi) và các hợp đồng thông minh đã thay đổi căn bản định nghĩa về an ninh tài sản. Trong giai đoạn sơ khai, việc bảo vệ khóa riêng (private key) hoặc cụm từ khôi phục (seed phrase) được coi là tấm khiên vững chắc nhất cho ví tiền mã hóa.
Tuy nhiên, các số liệu thực tế từ năm 2023 đến năm 2026 cho thấy một xu hướng đáng báo động: tài sản của người dùng vẫn bị rút cạn (drain) ngay cả khi khóa riêng của họ chưa bao giờ rời khỏi môi trường ngoại tuyến hoặc thiết bị an toàn. Theo các chuyên gia tại Tấn Phát Digital, sự thất thoát này không bắt nguồn từ việc bẻ gãy các thuật toán mã hóa mà từ việc lạm dụng các cơ chế phê duyệt quyền (approval), các lỗi thiết kế trong giao diện người dùng (UI), và các kỹ thuật lừa đảo xã hội tinh vi sử dụng trí tuệ nhân tạo.
Cơ chế phê duyệt quyền mã thông báo và lỗ hổng từ hàm Approve
Bản chất của các giao thức DeFi như sàn giao dịch phi tập trung (DEX) hay các nền tảng cho vay (lending) là sự tương tác trực tiếp của hợp đồng thông minh với tài sản trong ví người dùng. Để một ứng dụng phi tập trung (dApp) có thể tự động thực hiện các giao dịch hoán đổi hoặc ký gửi, người dùng phải thực hiện một bước gọi là "cấp quyền token" (token approval). Về mặt kỹ thuật, hàm approve(address spender, uint256 amount) được gọi trên hợp đồng của mã thông báo để cập nhật một bản đồ dữ liệu ghi nhận địa chỉ của dApp được phép chi tiêu một lượng tài sản cụ thể.
Vấn đề nảy sinh từ thói quen thiết kế của các dApp nhằm tối ưu hóa trải nghiệm người dùng. Thay vì yêu cầu phê duyệt cho từng giao dịch đơn lẻ, các dApp thường yêu cầu quyền phê duyệt "vô hạn" (unlimited approval), tương đương với giá trị tối đa của một số nguyên không dấu 256-bit ($2^{256}-1$). Khi người dùng ký xác nhận lệnh này, họ đã trao cho hợp đồng thông minh đó quyền rút bất kỳ lượng mã thông báo nào vào bất kỳ thời điểm nào mà không cần thêm bất kỳ bước xác nhận nào khác. Nếu hợp đồng thông minh đó bị lỗi, bị hacker chiếm quyền điều khiển, hoặc bản thân nó là một "drainer" được ngụy trang, toàn bộ số dư mã thông báo đó sẽ biến mất trong tích tắc.
Các cấp độ phê duyệt quyền chi tiêu và rủi ro đi kèm
Phê duyệt hữu hạn (Limited):
Đặc điểm: Chỉ cho phép chi tiêu một lượng cụ thể (ví dụ 100 USDT).
Rủi ro: Rủi ro bị giới hạn trong phạm vi số tiền đã phê duyệt.
Khuyến nghị: Ưu tiên sử dụng cho các tương tác đơn lẻ hoặc khi thử nghiệm các dApp mới.
Phê duyệt vô hạn (Unlimited):
Đặc điểm: Cho phép chi tiêu toàn bộ số dư hiện tại và tương lai của loại mã thông báo đó.
Rủi ro: Toàn bộ tài sản thuộc mã thông báo đó có thể bị rút sạch nếu hợp đồng thông minh bị hack hoặc có ý đồ xấu.
Khuyến nghị: Chỉ áp dụng cho các giao thức uy tín đã qua kiểm toán lâu đời và được cộng đồng tin cậy.
Phê duyệt NFT (Approve for All):
Đặc điểm: Cho phép địa chỉ được cấp quyền chuyển toàn bộ NFT trong một bộ sưu tập cụ thể.
Rủi ro: Có thể mất toàn bộ bộ sưu tập NFT chỉ sau một chữ ký duy nhất.
Khuyến nghị: Cần cực kỳ thận trọng khi tương tác với các trang web đúc (mint) NFT hoặc các chợ giao dịch lạ.
Sự tích lũy của các quyền phê duyệt theo thời gian tạo ra một "bề mặt tấn công tiềm tàng". Người dùng có thể đã cấp quyền cho một dự án từ nhiều năm trước, sau đó dự án bị bỏ hoang hoặc bị hacker xâm nhập. Đây chính là lý do vì sao việc sử dụng các công cụ "revoke approval" để định kỳ thu hồi quyền chi tiêu là một phần không thể thiếu của vệ sinh an toàn ví mà Tấn Phát Digital luôn nhấn mạnh với khách hàng.
Xem thêm: Private key và passphrase trong ví là gì? Hướng dẫn tự quản lý tài sản số
Sự tiến hóa của chữ ký off-chain: Từ EIP-2612 đến Permit2
Để giải quyết vấn đề phí gas và các bước giao dịch rườm rà, cộng đồng Ethereum đã giới thiệu các tiêu chuẩn như EIP-2612 (Permit) và Uniswap Permit2. Tuy nhiên, những cải tiến này lại vô tình tạo ra các phương thức mới để kẻ tấn công rút tiền mà không cần một giao dịch on-chain từ phía người dùng.
Cơ chế Permit (EIP-2612) và Permit2
EIP-2612 giới thiệu một hàm permit() cho phép người dùng cấp quyền chi tiêu thông qua một chữ ký điện tử off-chain. Thay vì gửi một giao dịch approve lên mạng lưới, người dùng chỉ cần ký một thông điệp có định dạng cấu trúc EIP-712. Kẻ tấn công có thể tạo ra một trang web lừa đảo yêu cầu người dùng "đăng nhập", nhưng thực chất đó là một lệnh cấp quyền chi tiêu vô hạn. Vì đây là chữ ký off-chain, người dùng không thấy thông báo tốn phí gas, làm giảm sự cảnh giác.
Permit2 của Uniswap tạo ra một hợp đồng trung gian quản lý quyền cho mọi loại mã thông báo ERC-20. Mặc dù mang lại sự tiện lợi, Permit2 lại tạo ra một "điểm yếu tập trung". Nếu kẻ tấn công lừa được người dùng ký một thông điệp Permit2, chúng có thể rút đồng thời nhiều loại mã thông báo khác nhau trong cùng một giao dịch, khiến tốc độ rút tiền nhanh hơn nhiều so với phương thức truyền thống.
Quá trình tạo chữ ký dựa trên thuật toán ECDSA sử dụng đường cong Elliptic Secp256k1. Kẻ tấn công có thể sử dụng hàm ecrecover để chứng minh quyền sở hữu:
address = ecrecover(digest, v, r, s)
Sự phức tạp của cấu trúc này khiến người dùng thông thường khó kiểm tra thủ công tính xác thực, tạo điều kiện cho các kịch bản lừa đảo ký mù diễn ra phổ biến.
Xem thêm: Transaction ID (TxID) là gì? Hướng dẫn tra cứu mã giao dịch
Các kỹ thuật rút tiền tự động: Drainer Scripts và DaaS
Thuật ngữ "ví bị drain" gắn liền với sự trỗi dậy của các tổ chức tội phạm chuyên nghiệp vận hành theo mô hình Drainer-as-a-Service (DaaS). Các nhóm này cung cấp các bộ công cụ mã độc hoàn chỉnh cho các chi nhánh để triển khai các chiến dịch lừa đảo quy mô lớn.
Phân tích các nhóm Drainer tiêu biểu
Monkey Drainer (2022 - 03/2023): Chiếm đoạt khoảng 13 triệu USD. Đặc trưng bởi việc sử dụng kịch bản Javascript mạo danh các giao thức Seaport và WalletConnect để lừa người dùng ký quyền.
Inferno Drainer (11/2022 - 11/2023): Chiếm đoạt khoảng 87 triệu USD. Nhóm này đã tạo ra hơn 16.000 tên miền lừa đảo, sử dụng cơ chế "chờ đợi" để bắt các ví có số dư lớn trước khi ra tay.
Angel Drainer (2023 - 2025): Chiếm đoạt hàng chục triệu USD. Nổi tiếng với các cuộc tấn công chuỗi cung ứng, nhắm trực tiếp vào các nhà cung cấp tên miền và nhân viên IT của các dự án lớn.
Mô hình kinh doanh của DaaS cực kỳ chuyên nghiệp với việc chia chác lợi nhuận giữa nhà phát triển và các chi nhánh thực hiện lừa đảo, tạo ra một làn sóng tấn công phishing dày đặc trên các mạng xã hội.
Tấn công chuỗi cung ứng và đầu độc hạ tầng Front-end
Ngay cả khi người dùng rất cẩn thận, họ vẫn có thể mất tiền do các cuộc tấn công nhắm vào hạ tầng mà họ tin tưởng. Vụ tấn công vào Ledger Connect Kit cuối năm 2023 là minh chứng điển hình. Kẻ tấn công đã chèn mã độc vào thư viện Javascript mà hàng trăm dApp sử dụng. Khi người dùng truy cập trang web chính thống, giao diện đã bị thay đổi để hiển thị cửa sổ xác nhận giả mạo, gửi tài sản trực tiếp đến ví hacker.
Vụ hack BadgerDAO lấy đi 120 triệu USD cũng diễn ra theo kịch bản tương tự khi kẻ tấn công chiếm quyền điều khiển tài khoản Cloudflare của dự án để chèn mã độc vào giao diện người dùng.
Address Poisoning: Đầu độc địa chỉ và bẫy tâm lý sao chép
Kỹ thuật Address Poisoning không dựa trên lỗ hổng phần mềm mà khai thác thói quen kiểm tra địa chỉ hời hợt của con người. Kẻ tấn công sử dụng các thuật toán mạnh mẽ để tạo ra một địa chỉ ví có các ký tự đầu và cuối giống hệt địa chỉ đối tác thường xuyên của nạn nhân. Sau đó, chúng gửi một lượng nhỏ tiền mã hóa rác để "đầu độc" lịch sử giao dịch. Khi nạn nhân sao chép địa chỉ từ lịch sử để thực hiện giao dịch tiếp theo, họ vô tình gửi tiền cho kẻ tấn công. Năm 2024, một nhà đầu tư lớn đã mất tới 68 triệu USD WBTC chỉ vì một sai lầm nhỏ trong quy trình này.
Phần mềm độc hại thiết kế riêng cho Crypto
Sự phổ biến của ví nóng đã tạo ra thị trường cho các loại mã độc chuyên dụng (Infostealers) với các cơ chế hoạt động tinh vi:
Clipboard Hijacker: Theo dõi bộ nhớ tạm và thay thế địa chỉ ví đã sao chép bằng địa chỉ của hacker ngay khi người dùng thực hiện lệnh dán.
Keylogger: Ghi lại mọi thao tác bàn phím, đánh cắp mật khẩu ví hoặc cụm từ khôi phục khi người dùng nhập vào máy tính.
Memory Scraper: Quét bộ nhớ RAM để tìm kiếm các chuỗi ký tự có định dạng giống seed phrase, đánh cắp khóa ngay cả khi người dùng không gõ chúng ra.
Malicious Extensions: Các tiện ích trình duyệt giả mạo có khả năng sửa đổi dữ liệu trang web, tự động thay đổi thông số giao dịch trước khi gửi đến ví thật để ký.
Chiến lược phòng ngừa và quản lý rủi ro đa lớp
Trong bối cảnh này, Tấn Phát Digital khuyến nghị người dùng xây dựng quy trình quản trị rủi ro liên tục thay vì chỉ dựa vào một lớp bảo mật duy nhất.
Lựa chọn mô hình ví phù hợp theo nhu cầu
Cấu hình Đa chữ ký 2-of-3:
Ưu điểm: Cho phép mất hoặc lộ 1 khóa mà vẫn bảo toàn được tài sản. Ngăn chặn việc một chữ ký lừa đảo đơn lẻ có thể rút cạn ví.
Nhược điểm: Yêu cầu người dùng phải quản lý và bảo quản ít nhất 3 thiết bị hoặc khóa riêng biệt.
Phù hợp cho: Cá nhân có tài sản lớn hoặc các nhóm làm việc nhỏ.
Cấu hình Đa chữ ký 3-of-5:
Ưu điểm: Độ an toàn cực cao, có thể chịu đựng được việc mất đồng thời 2 khóa mà vẫn khôi phục được quyền truy cập tài sản.
Nhược điểm: Tốc độ giao dịch chậm hơn do cần sự phối hợp của nhiều người ký cùng lúc.
Phù hợp cho: Quỹ dự án, các tổ chức DAO hoặc doanh nghiệp lớn.
Việc phân tán các khóa riêng ở các địa điểm địa lý khác nhau và sử dụng đa dạng thiết bị (như kết hợp giữa Ledger và Trezor) giúp loại bỏ rủi ro từ lỗi nhà sản xuất hoặc thảm họa vật lý cục bộ.
10 Câu hỏi thường gặp về Bảo mật ví Crypto
Ngắt kết nối ví (Disconnect) khỏi dApp có giúp tôi an toàn không? Không. Ngắt kết nối chỉ dừng sự tương tác ở giao diện người dùng. Các quyền phê duyệt (approvals) vẫn tồn tại trên chuỗi khối và chỉ có thể bị vô hiệu hóa bằng lệnh "Revoke".
Tôi nên làm gì ngay lập tức nếu nghi ngờ ví bị hack? Dừng ngay việc nạp thêm tiền vào ví. Chuyển toàn bộ tài sản còn lại sang một địa chỉ ví mới hoàn toàn (có Seed Phrase mới) và thu hồi mọi quyền chi tiêu trên ví cũ nếu còn tài sản chưa thể di chuyển ngay.
Tại sao Permit2 lại tiềm ẩn rủi ro lớn hơn Permit thông thường? Vì Permit2 cho phép phê duyệt hàng loạt nhiều loại token khác nhau. Nếu kẻ tấn công lừa được bạn ký một thông điệp Permit2 độc hại, chúng có thể "quét sạch" nhiều loại tài sản trong cùng một giao dịch thay vì từng loại một.
Làm sao để nhận biết địa chỉ ví bị "đầu độc" (Address Poisoning)? Hãy kiểm tra kỹ từng ký tự của địa chỉ, không chỉ nhìn 4-6 ký tự đầu và cuối. Kẻ tấn công sử dụng các công cụ tạo "địa chỉ giả" (vanity addresses) để đánh lừa thị giác của bạn trong lịch sử giao dịch.
Tôi có thể sử dụng Flashbots để lấy lại tiền không? Flashbots có thể được sử dụng để "giải cứu" các tài sản giá trị (như NFT hoặc token đang staking) từ một ví bị nhiễm Sweeper Bot bằng cách gộp các giao dịch lại để bot không thể chen ngang.
EIP-7702 mang lại lợi ích gì cho người dùng phổ thông? Nó giúp các ví cá nhân (EOA) có được các tính năng như gộp giao dịch (batching) và cho phép bên thứ ba trả phí gas, giúp trải nghiệm mượt mà hơn mà không cần đổi ví.
Ví đa chữ ký (Multisig) có quá phức tạp để sử dụng cá nhân không? Mô hình 2-of-3 là sự cân bằng hoàn hảo. Bạn có thể giữ 2 khóa trên 2 thiết bị khác nhau và gửi 1 khóa cho người thân tin tưởng hoặc lưu trữ lạnh làm dự phòng, đảm bảo an toàn tối đa mà không quá rắc rối.
Dùng MoMo để thanh toán tự động có an toàn không? Cơ chế Tokenization của MoMo mã hóa thông tin thanh toán để thực hiện các giao dịch lặp lại. Bạn nên định kỳ kiểm tra danh sách "Liên kết tài khoản" trong app để hủy các dịch vụ không còn sử dụng.
Làm thế nào để "nhìn thấu" một giao dịch trước khi bấm ký? Hãy cài đặt các tiện ích như Rabby Wallet hoặc Pocket Universe. Chúng sẽ mô phỏng kết quả giao dịch (Assets In/Out) để bạn biết chính xác mình đang cấp quyền gì và tài sản nào sẽ bị di chuyển.
Nếu tôi dùng ví lạnh (Hardware Wallet), tôi có cần quan tâm đến Malware không? Có. Malware như Clipboard Hijacker có thể thay đổi địa chỉ ví bạn copy, khiến bạn gửi tiền cho hacker dù thiết bị ví lạnh vẫn rất an toàn. Hãy luôn xác nhận địa chỉ hiển thị trên màn hình vật lý của ví lạnh.
Việc mất tiền trong ví crypto mà không lộ khóa riêng là minh chứng cho thấy bảo mật blockchain đã chuyển dịch từ tầng lớp kỹ thuật mật mã sang tầng lớp logic hợp đồng và tâm lý người dùng. Các kỹ thuật lừa đảo hiện đại đều có một điểm chung: chúng lừa người dùng tự nguyện thực hiện các hành động gây hại cho chính họ.
Chìa khóa để bảo vệ tài sản trong tương lai nằm ở sự hiểu biết sâu sắc về các loại quyền hạn mà mình đang ký xác nhận. Tấn Phát Digital luôn đồng hành cùng cộng đồng trong việc nâng cao kiến thức bảo mật, từ bỏ thói quen "ký mù" và chuyển dịch sang các mô hình quản trị tài sản an toàn hơn để đảm bảo bạn luôn là người duy nhất thực sự kiểm soát vận mệnh tài chính của mình trên chuỗi khối.
