Dưới góc nhìn của các chuyên gia tại Tấn Phát Digital, sự tiến hóa của hạ tầng blockchain từ các hệ thống thử nghiệm sang các lớp thanh toán tài chính toàn cầu đã làm nảy sinh những hình thức khai thác kinh tế tinh vi, trong đó thao túng mempool (mempool manipulation) nổi lên như một thách thức cốt lõi đối với tính công bằng và hiệu quả của thị trường. Mempool, hay vùng chờ giao dịch, đóng vai trò là một lớp đệm tạm thời nơi các giao dịch chưa được xác nhận cư ngụ trước khi được đưa vào một khối chính thức. Tuy nhiên, bản chất minh bạch và thiếu cấu trúc của mempool trên các mạng lưới như Ethereum đã biến nó thành một "khu rừng tối" (dark forest), nơi các bot khai thác giá trị tối đa (MEV bot) liên tục quét và thao túng thứ tự giao dịch (tx ordering) để trục lợi. Việc thao túng này không chỉ gây ra tổn thất tài chính trực tiếp cho người dùng thông qua sự trượt giá và phí gas tăng cao mà còn làm xói mòn niềm tin vào tính phi tập trung của toàn bộ hệ sinh thái.
Kiến Trúc Mempool Và Cơ Chế Hoạt Động Của Thị Trường Thứ Tự Giao Dịch
Mempool không phải là một thực thể duy nhất mà là một tập hợp các cơ sở dữ liệu cục bộ được duy trì bởi mỗi nút (node) trong mạng lưới blockchain. Khi một người dùng gửi một giao dịch, nó sẽ được phát tán qua giao thức lan truyền tin đồn (gossip protocol). Mỗi nút nhận được giao dịch sẽ kiểm tra tính hợp lệ về mặt kỹ thuật, chẳng hạn như chữ ký số và số dư tài khoản, trước khi đưa nó vào mempool của mình và tiếp tục chuyển tiếp cho các nút lân cận.
Phân Tích Cấu Trúc Mempool Và Sự Phân Tán Thông Tin
Trong các mạng lưới dựa trên cơ chế Proof-of-Stake (PoS) hiện đại, quyền quyết định nội dung của một khối nằm trong tay các validator hoặc các block builder chuyên nghiệp. Quá trình này đã tạo ra một chuỗi cung ứng MEV phức tạp bao gồm các searcher (người tìm kiếm cơ hội), builder (người xây dựng khối), relay (người chuyển tiếp) và proposer (người đề xuất khối). Các searcher giám sát mempool công khai để xác định các giao dịch có thể khai thác, sau đó đóng gói chúng thành các "bundle" (bó giao dịch) và gửi cho builder.
Sự bất đối xứng thông tin trong mempool bắt nguồn từ khả năng quan sát và phản ứng nhanh với các giao dịch đang chờ xử lý. Các tác nhân chiến lược thường tối ưu hóa lớp mạng (network layer) để đạt được độ trễ thấp nhất trong việc nhận dữ liệu mempool. Bằng cách chọn các nút lân cận (peers) một cách có chiến lược dựa trên độ trễ và giá trị giao dịch lịch sử, một tác nhân có thể quan sát thấy một cơ hội lợi nhuận trước khi phần còn lại của mạng lưới nhận thức được sự tồn tại của nó.
So sánh đặc tính mempool và cơ chế sắp xếp trên các mạng lưới chính (2024-2025)
Ethereum Mainnet:
Bản chất Mempool: Công khai và minh bạch.
Cơ chế sắp xếp: Đấu giá kín qua MEV-Boost.
Tác nhân thao túng: Searchers, Builders chuyên nghiệp.
Phí ưu tiên: Dựa trên EIP-1559 và Tip.
Mức độ minh bạch: Rất cao.
Solana:
Bản chất Mempool: Không có mempool truyền thống (Gulfstream).
Cơ chế sắp xếp: Đấu giá theo luồng qua Jito.
Tác nhân thao túng: Jito-Solana Validators, Bot độ trễ.
Phí ưu tiên: Jito Tips và Priority Fees.
Mức độ minh bạch: Thấp (do cấu trúc Leader-based).
Layer 2 (Base/Optimism):
Bản chất Mempool: Thường là tập trung thông qua Sequencer.
Cơ chế sắp xếp: Ưu tiên thời gian (FCFS) hoặc Spam.
Tác nhân thao túng: Spam bots, Arbitrage bots.
Phí ưu tiên: Gas ưu tiên cố định.
Mức độ minh bạch: Thấp (phụ thuộc vào Sequencer).
Các Hình Thức Thao Túng Mempool Phổ Biến
Thao túng mempool được thực hiện thông qua nhiều chiến lược kỹ thuật khác nhau, mỗi loại nhắm vào một lỗ hổng cụ thể trong cơ chế khớp lệnh của các ứng dụng phi tập trung (dApps) hoặc cơ chế đồng thuận của mạng lưới.
Tấn Công Kẹp Bánh Mì (Sandwich Attacks)
Tấn công kẹp bánh mì là hình thức thao túng phổ biến và gây hại nhất cho người dùng DeFi. Trong kịch bản này, một MEV bot phát hiện một lệnh giao dịch lớn trong mempool có khả năng làm thay đổi đáng kể giá của một tài sản trên sàn giao dịch phi tập trung (DEX). Bot sẽ thực hiện hai giao dịch bao quanh lệnh của người dùng:
Front-running (Chạy trước): Một lệnh mua được đặt ngay trước giao dịch của người dùng với mức phí gas cao hơn để đảm bảo nó được xử lý trước, qua đó đẩy giá tài sản lên cao.
Back-running (Chạy sau): Một lệnh bán được đặt ngay sau giao dịch của người dùng để thu lợi nhuận từ sự trượt giá do giao dịch của người dùng tạo ra.
Dữ liệu từ EigenPhi cho thấy trong giai đoạn từ tháng 11/2024 đến tháng 10/2025, các cuộc tấn công kẹp bánh mì trên Ethereum chiếm khoảng 51,56% tổng khối lượng giao dịch MEV, đạt giá trị khoảng 289,76 triệu USD. Một thực thể nổi tiếng là "jaredfromsubway.eth" đã thống trị thị trường này bằng cách sử dụng các chiến lược tinh vi có thể nhắm vào tối đa bốn nạn nhân cùng lúc trong một khối duy nhất.
Front-running Và Thay Thế Giao Dịch (Displacement)
Front-running không chỉ giới hạn trong việc hoán đổi mã báo (token swaps) mà còn mở rộng sang các lĩnh vực khác như đúc NFT (NFT minting) và thực thi các cơ hội arbitrage. Khi một người dùng gửi một giao dịch để thực hiện một hành động có lợi nhuận, MEV bot sẽ sao chép nội dung giao dịch đó nhưng thay thế địa chỉ nhận bằng địa chỉ của chính nó và trả phí gas cao hơn để "đánh cắp" cơ hội. Điều này thường xảy ra trong các đợt mở bán NFT hoặc khi các lỗ hổng hợp đồng thông minh được phát hiện công khai trong mempool.
Mempool Flooding Và Từ Chối Dịch Vụ (DoS)
Mempool Flooding là một hình thức tấn công vào lớp hạ tầng, nơi kẻ tấn công gửi một lượng lớn các giao dịch rác (spam) với mức phí gas thấp nhưng đủ để làm đầy mempool của các nút. Mục tiêu của chiến lược này thường là làm chậm quá trình lan truyền của các giao dịch hợp lệ hoặc gây nhiễu cho các oracle giá.
Trong sự kiện "Black Thursday" của MakerDAO vào tháng 3/2020, những kẻ tấn công đã sử dụng các "Hammerbots" để làm nghẽn mạng lưới Ethereum bằng cách phát tán liên tục các giao dịch thay thế có cùng nonce nhưng không tăng phí gas. Điều này khiến các giao dịch của những người đấu giá hợp lệ bị loại bỏ khỏi mempool của các thợ đào, cho phép kẻ tấn công giành chiến thắng trong các cuộc đấu giá thanh lý tài sản thế chấp trị giá 8,32 triệu USD với mức giá thầu bằng 0.
Phân loại và tác động của các chiến lược thao túng mempool
Sandwich Attack:
Cơ chế chính: Chèn lệnh trước và sau giao dịch nạn nhân.
Hậu quả: Tổn thất tài chính do trượt giá tối đa.
Mức độ phổ biến: Rất cao (chiếm trên 50% MEV).
Front-running:
Cơ chế chính: Sao chép và trả phí cao hơn để chiếm quyền ưu tiên.
Hậu quả: Mất cơ hội lợi nhuận, thất bại giao dịch.
Mức độ phổ biến: Cao.
Mempool Flooding:
Cơ chế chính: Gửi hàng loạt giao dịch rác để làm nghẽn mạng.
Hậu quả: Giao dịch bị trì hoãn, phí gas tăng đột biến.
Mức độ phổ biến: Trung bình (thường xảy ra khi thị trường biến động).
Oracle Manipulation:
Cơ chế chính: Thao túng thứ tự giao dịch để làm lệch giá oracle.
Hậu quả: Rủi ro thanh lý tài sản thế chấp.
Mức độ phổ biến: Thấp nhưng tác động cực lớn.
Hệ Lụy Trực Tiếp Đến Người Dùng Cuối
Việc mempool bị thao túng không còn là một vấn đề lý thuyết mà đã trở thành một loại "thuế ẩn" đánh vào mọi giao dịch của người dùng trên chuỗi.
Tổn Thất Tài Chính Và Sự Trượt Giá Tiêu Cực
Hậu quả rõ ràng nhất là thiệt hại về tiền mặt. Khi bị tấn công kẹp bánh mì, người dùng buộc phải mua tài sản ở mức giá cao hơn và bán ở mức giá thấp hơn so với tỷ giá thị trường thực tế tại thời điểm đó. Mặc dù lợi nhuận trung bình cho mỗi cuộc tấn công kẹp bánh mì đã giảm xuống còn khoảng 3 USD vào cuối năm 2025 do sự cạnh tranh giữa các bot, tổng thiệt hại tích lũy đối với cộng đồng vẫn rất đáng kể. Đặc biệt, khoảng 12% các cuộc tấn công nhắm vào các bể hoán đổi ổn định (stable swaps), nơi người dùng thường mong đợi sự trượt giá gần như bằng không, dẫn đến những cú sốc tài chính không lường trước.
Phí Gas Tăng Cao Và Sự Inefficient Của Mạng Lưới
Sự cạnh tranh giữa các MEV bot tạo ra các cuộc đấu giá phí gas công khai hoặc ngầm, đẩy chi phí giao dịch lên cao đối với tất cả mọi người. Trên các mạng lưới Layer 2 như Base, các spam bot MEV đã tiêu thụ tới 56% tổng lượng gas nhưng chỉ đóng góp 14% tổng phí thu được cho mạng lưới trong đầu năm 2025. Điều này tạo ra một ngoại ứng tiêu cực (negative externality), nơi người dùng thực phải trả phí cao hơn để cạnh tranh không gian khối với các bot đang thực hiện hàng triệu giao dịch thử nghiệm.
Phân tích hiệu quả mạng lưới cho thấy một bot có thể tiêu thụ tới 132 triệu gas (tương đương 4 khối Ethereum đầy đủ) chỉ để thực hiện một giao dịch arbitrage thành công duy nhất, sau khi đã gửi hàng trăm giao dịch thất bại trước đó để thăm dò cơ hội.
Rủi Ro Thanh Lý Và Thất Bại Giao Dịch
Thao túng mempool có thể kéo dài thời gian chờ đợi của một giao dịch hợp lệ, khiến nó bị "mắc kẹt" trong khi điều kiện thị trường thay đổi bất lợi. Đối với những người dùng đang cố gắng nạp thêm tài sản thế chấp để tránh thanh lý trong thời kỳ biến động, việc giao dịch bị trì hoãn do mempool bị nghẽn (flooding) có thể dẫn đến việc mất toàn bộ tài sản. Hơn nữa, việc các bot kẹp bánh mì đẩy giá vượt qua ngưỡng trượt giá cho phép (slippage tolerance) của người dùng sẽ khiến giao dịch bị đảo ngược (revert), gây lãng phí phí gas mà không đạt được mục đích giao dịch.
Suy Giảm Niềm Tin Và Sự Chênh Lệch Cơ Hội
Sự thống trị của một vài thực thể lớn trong việc trích xuất MEV tạo ra một môi trường "oligopoly" (độc quyền nhóm). Khi các validator và builder ưu tiên các gói giao dịch của các searcher chuyên nghiệp, người dùng thông thường và các nhà giao dịch nhỏ lẻ bị đẩy xuống vị trí thấp hơn trong thứ tự ưu tiên của khối. Sự thiếu công bằng này làm giảm động lực tham gia vào DeFi của các nhà đầu tư tổ chức và cá nhân, đe dọa đến mục tiêu dài hạn về một hệ thống tài chính mở và minh bạch.
Phân Tích Kỹ Thuật: Cơ Chế Đấu Giá Và Sự Chênh Lệch Lợi Nhuận
Sự trích xuất giá trị từ mempool không phải là một quá trình ngẫu nhiên mà tuân theo các mô hình toán học và kinh tế học hành vi phức tạp.
Mô Hình Cạnh Tranh Bertrand Trong Khai Thác MEV
Sự cạnh tranh giữa các searcher MEV thường được mô tả như một cuộc cạnh tranh kiểu Bertrand, nơi những người tham gia đấu giá quyền ưu tiên sắp xếp giao dịch cho đến khi lợi nhuận biên gần như bằng không. Trong một trò chơi có $n$ searcher cùng tìm thấy một cơ hội có giá trị $v$, chiến lược đấu giá tối ưu khiến họ phải trả một khoản phí $p$ cho builder/validator:
$$p^* = v \cdot \frac{n-1}{n}$$
Khi $n$ tiến tới vô cùng, phí trả cho validator tiến tới toàn bộ giá trị của cơ hội, để lại rất ít lợi nhuận cho searcher nhưng lại gây ra tổn thất tối đa cho người dùng. Điều này giải thích tại sao trong năm 2025, hơn 90% doanh thu từ arbitrage trên Ethereum thực tế đã được chuyển vào túi của các validator thông qua phí ưu tiên và các khoản tip.
Phân Tích Toán Học Về Điểm Tối Ưu Tấn Công Kẹp Bánh Mì
Để thực hiện một cuộc tấn công kẹp bánh mì hiệu quả, bot phải tính toán chính xác kích thước của lệnh front-run. Giả sử một bể thanh khoản có lượng dự trữ của hai tài sản là $R_x$ và $R_y$, và người dùng muốn thực hiện một lệnh mua lượng tài sản $x$ với kích thước $dx$. Searcher cần xác định lượng front-run $a$ sao cho lợi nhuận thu về từ lệnh back-run sau khi trừ phí gas là lớn nhất.
Dựa trên công thức sản phẩm không đổi $x \cdot y = k$, lợi nhuận thô $\pi$ được xác định bởi sự chênh lệch giữa giá mua vào và giá bán ra sau khi giao dịch của nạn nhân đã làm thay đổi trạng thái của bể. Điểm cân bằng Nash cho kích thước front-run $a^*$ được xác định là:
$$a^* = \sqrt{R(R + dx)} - R$$
Việc tính toán này diễn ra trong mili giây ngay khi giao dịch của người dùng xuất hiện trong mempool, cho thấy mức độ tinh vi của các hệ thống bot hiện đại.
So sánh doanh thu và hiệu quả trích xuất MEV (2025)
Ethereum Layer 1:
Doanh thu MEV hàng năm: Khoảng 2,16 tỷ USD.
Phần trăm phí trả cho Validator: Trên 90%.
Lợi nhuận trung bình mỗi giao dịch: 100 USD - 1.000 USD.
Số lượng thực thể cốt lõi: Dưới 20 thực thể.
Cơ chế chính: Bundle Auction.
Solana (Jito):
Doanh thu MEV hàng năm: Khoảng 540 triệu USD.
Phần trăm phí trả cho Validator: Trên 60%.
Lợi nhuận trung bình mỗi giao dịch: Khoảng 1,58 USD.
Số lượng thực thể cốt lõi: Top 3 chiếm 60%.
Cơ chế chính: Stream Auction.
Polygon:
Doanh thu MEV hàng năm: Khoảng 1% tổng TVL.
Phần trăm phí trả cho Validator: Trên 75%.
Lợi nhuận trung bình mỗi giao dịch: Biến thiên theo thị trường.
Số lượng thực thể cốt lõi: Tập trung cao.
Cơ chế chính: Spam-based.
Các Giải Pháp Bảo Vệ Người Dùng Và Chiến Lược Giảm Thiểu
Để đối phó với sự thao túng ngày càng gia tăng, người dùng và các nhà phát triển giao thức đã triển khai một loạt các biện pháp bảo vệ từ cấp độ ví đến cấp độ đồng thuận mạng lưới.
Sử Dụng RPC Riêng Tư (Private RPC Endpoints)
Giải pháp hiệu quả nhất đối với người dùng cá nhân trong năm 2025 là việc sử dụng các điểm cuối RPC riêng tư như Flashbots Protect, MEV Blocker, Merkle hoặc Blink. Thay vì phát tán giao dịch vào mempool công khai nơi các bot có thể quan sát, các RPC này sẽ gửi giao dịch trực tiếp đến các block builder đáng tin cậy.
Các dịch vụ này không chỉ ngăn chặn tấn công kẹp bánh mì mà còn triển khai cơ chế Order Flow Auction (OFA), nơi các cơ hội back-running do giao dịch của người dùng tạo ra sẽ được đấu giá và một phần lợi nhuận (thường là 90%) sẽ được hoàn trả trực tiếp cho người dùng dưới dạng "MEV rebate". Trong năm 2025, Flashbots Protect đã xử lý khoảng 2% tổng số giao dịch trên Ethereum, với mức hoàn trả cao nhất cho một giao dịch đơn lẻ lên tới 10,83 ETH.
Xem thêm: Transaction ID (TxID) là gì
So sánh các dịch vụ RPC bảo vệ MEV hàng đầu (Dữ liệu thử nghiệm 2025)
Flashbots Protect:
Tỷ lệ thành công: 98,5%.
Thời gian phản hồi: 245ms.
Mức độ bảo vệ: Xuất sắc.
Cơ chế hoàn tiền (Rebate): 90% giá trị backrun.
MEV Blocker:
Tỷ lệ thành công: 96,2%.
Thời gian phản hồi: 180ms.
Mức độ bảo vệ: Tốt.
Cơ chế hoàn tiền (Rebate): Dựa trên phí đăng ký builder.
Merkle:
Tỷ lệ thành công: 94,8%.
Thời gian phản hồi: 220ms.
Mức độ bảo vệ: Rất tốt.
Cơ chế hoàn tiền (Rebate): Trả cố định theo giao dịch.
Blink:
Tỷ lệ thành công: 92,1%.
Thời gian phản hồi: 165ms.
Mức độ bảo vệ: Khá.
Cơ chế hoàn tiền (Rebate): Trả cố định theo giao dịch.
Điều Chỉnh Thông Số Giao Dịch Và Chế Độ Chuyên Gia
Người dùng có thể chủ động cấu hình ví và giao diện DEX để giảm thiểu rủi ro bị bot nhắm tới:
Điều chỉnh trượt giá (Slippage Tolerance): Việc giữ mức trượt giá thấp (ví dụ 0,1% - 0,5%) sẽ khiến các cuộc tấn công kẹp bánh mì trở nên không khả thi về mặt kinh tế đối với bot, vì biên lợi nhuận bị thu hẹp đáng kể.
Chia nhỏ lệnh (Order Splitting): Việc thực hiện nhiều giao dịch nhỏ thay vì một lệnh lớn sẽ làm giảm tác động giá trong mỗi khối, từ đó giảm sức hấp dẫn đối với các bot MEV.
Tính năng Expert Mode và Auto Tax: Trong các DEX như Uniswap hoặc PancakeSwap, "Expert Mode" cho phép người dùng thực hiện các giao dịch với mức trượt giá cực cao mà không có cảnh báo. Nếu không sử dụng cẩn thận, đây là "vé mời" cho các bot kẹp bánh mì. Ngược lại, tính năng "Auto Tax" giúp tự động tính toán phí chuyển đổi cho các token có cơ chế đốt hoặc thuế, giúp giao dịch không bị thất bại do thiếu hụt số lượng nhận thực tế.
Tối ưu hóa phí Gas: Đặt mức phí gas cạnh tranh nhưng không quá cao để tránh bị nhắm tới bởi các bot front-running đang tìm kiếm các giao dịch "béo bở" có thể trả phí cao.
Các Giao Thức Kháng MEV Cấu Trúc (CoW Protocol)
CoW Protocol đại diện cho một phương pháp tiếp cận mới bằng cách thay đổi cơ bản cách thức khớp lệnh. Thay vì submit giao dịch trực tiếp vào mempool, người dùng gửi một "ý định" (intent) giao dịch. Giao thức sử dụng Batch Auctions (đấu giá theo lô), nơi nhiều lệnh được gom lại và giải quyết cùng một lúc với một mức giá thống nhất (Uniform Clearing Prices).
Cơ chế "Coincidence of Wants" (CoW) cho phép khớp lệnh trực tiếp giữa những người dùng có nhu cầu đối nghịch (ví dụ: A bán ETH mua USDC, B bán USDC mua ETH) mà không cần thông qua bể thanh khoản on-chain, qua đó loại bỏ hoàn toàn khả năng bị bot tấn công. Kết quả thực tế cho thấy các giao dịch qua CoW Protocol thường có giá thực thi tốt hơn từ 9 đến 21 điểm cơ bản (bps) so với các phương thức truyền thống.
Phân Tích Trường Hợp: Sự Kiện Black Thursday Và Bài Học Về Tính Bền Vững
Sự kiện Black Thursday (12/3/2020) vẫn là nghiên cứu điển hình quan trọng nhất về việc thao túng mempool có thể phá hủy một hệ thống tài chính như thế nào. Khi giá ETH giảm 50% trong một ngày, nhu cầu thanh lý tài sản trên MakerDAO tăng vọt. Tuy nhiên, do mạng lưới bị spam bởi các Hammerbots, mempool của các thợ đào bị lấp đầy bởi các giao dịch không có giá trị thực.
Các nút Ethereum với cấu hình mempool mặc định đã buộc phải loại bỏ (evict) các giao dịch hợp lệ để bảo vệ tài nguyên hệ thống. Điều này tạo ra một "khoảng trống cạnh tranh", nơi chỉ có kẻ tấn công biết cách tối ưu hóa việc truyền tin mới có thể đưa lệnh vào khối. Hậu quả là 1.462 cuộc đấu giá thanh lý (chiếm 36,6% tổng số) đã kết thúc với mức giá thầu bằng 0, gây thâm hụt tài sản nghiêm trọng cho hệ thống MakerDAO và buộc giao thức phải phát hành thêm token MKR để bù đắp.
Vụ kiện tập thể sau đó đối với Maker Ecosystem Growth Foundation đã bị bác bỏ vào năm 2023, nhưng nó đã để lại một bài học đắt giá về việc các giao thức phải được thiết kế để chịu đựng được sự thao túng ở lớp mempool.
Tương Lai Của Thiết Kế Blockchain: Encrypted Mempools Và eMEV
Ngành công nghiệp đang chuyển hướng tới việc giải quyết tận gốc vấn đề thông qua các thay đổi ở cấp độ giao thức.
Mã Hóa Mempool (Encrypted Mempools)
Các dự án như Shutter Network và FAIR L1 đang tiên phong trong việc sử dụng mã hóa ngưỡng (threshold encryption) để giữ kín nội dung giao dịch trong mempool. Giao dịch chỉ được giải mã sau khi thứ tự của nó đã được chốt bởi cơ chế đồng thuận. Điều này loại bỏ khả năng quan sát nội dung để thực hiện front-running hay sandwich attacks, vì các bot không thể biết người dùng đang mua hay bán tài sản nào cho đến khi quá muộn để can thiệp.
Enshrined MEV (eMEV)
Thay vì cố gắng loại bỏ hoàn toàn MEV, một số nhà nghiên cứu đề xuất việc tích hợp trực tiếp cơ chế đấu giá MEV vào lớp đồng thuận (Enshrined MEV). Mục tiêu là chuyển giao giá trị trích xuất được từ tay các thực thể builder tập trung trở lại cho chính mạng lưới (ví dụ: thông qua việc đốt phí hoặc phân phối cho staker), đồng thời thiết lập các quy tắc sắp xếp giao dịch công bằng (fair ordering) để bảo vệ người dùng cuối.
Tuy nhiên, các phân tích kỹ thuật chỉ ra rằng "sắp xếp công bằng" là một mục tiêu khó đạt được trên các mạng lưới không cho phép (permissionless) do vấn đề đồng bộ hóa trạng thái và độ trễ mạng. Các giao thức hiện tại như Arbitrum hay Optimism vẫn đang dựa vào các sequencer tập trung để thực hiện chính sách FCFS, nhưng đây chỉ là giải pháp tạm thời và vẫn tiềm ẩn rủi ro từ sự thao túng của chính thực thể vận hành sequencer.
Khía Cạnh Pháp Lý Và Quy Định Đối Với Thao Túng Mempool
Tính hợp pháp của việc trích xuất MEV thông qua thao túng thứ tự giao dịch vẫn là một chủ đề tranh luận gay gắt trong giới pháp lý.
Phân Tích Theo Luật Chứng Khoán Và Hàng Hóa Hoa Kỳ
Các bài báo nghiên cứu gần đây đã phân tích MEV dưới lăng kính của Quy tắc 10b-5 (SEC) và Quy tắc 180.1 (CFTC) về chống thao túng thị trường. Một điểm mấu chốt là liệu các validator có chiếm giữ một vị trí "tin cậy" (trust) đối với người dùng hay không. Nếu validator được coi là một trung gian tài chính có nghĩa vụ thực hiện giao dịch tốt nhất cho khách hàng, thì việc họ cố tình sắp xếp lại giao dịch để trục lợi có thể bị coi là hành vi gian lận hoặc vi phạm nghĩa vụ tín thác.
Hơn nữa, các cuộc tấn công kẹp bánh mì nhắm vào các "dòng lệnh riêng tư" (private order flow) có rủi ro pháp lý cao hơn nhiều so với mempool công khai. Khi người dùng gửi giao dịch riêng tư với kỳ vọng về sự bảo mật, hành động validator lợi dụng thông tin đó để front-run có thể cấu thành tội giao dịch nội gián (insider trading).
Rủi ro pháp lý của các kỹ thuật MEV
Sandwich (Mempool công khai): Rủi ro dưới luật chứng khoán thấp đến trung bình; Rủi ro dưới luật hàng hóa trung bình. Phân loại: Khai thác hạ tầng.
Sandwich (Lệnh riêng tư): Rủi ro dưới luật chứng khoán rất cao; Rủi ro dưới luật hàng hóa rất cao. Phân loại: Giao dịch nội gián.
Oracle Manipulation: Rủi ro dưới luật chứng khoán cao; Rủi ro dưới luật hàng hóa rất cao. Phân loại: Thao túng giá.
Front-running (Sao chép lệnh): Rủi ro dưới luật chứng khoán cao; Rủi ro dưới luật hàng hóa cao. Phân loại: Trộm cắp danh tính giao dịch.
Các Case Studies Điển Hình
1. Black Monday (5/8/2024): Sự thống trị của Builders Trong một ngày thị trường biến động cực mạnh, Builder 0x3b đã thu về 1.448 ETH (khoảng 3,5 triệu USD) chỉ bằng cách tối ưu hóa việc sắp xếp khối chứa các lệnh thanh lý và arbitrage. Riêng khối 20459000 đã mang về hơn 800.000 USD từ một sự kiện thanh lý đơn lẻ.
2. Bot "E6Y" trên Solana: Cỗ máy Sandwich tối tân Thực thể này kiểm soát tới 42% tổng khối lượng tấn công kẹp bánh mì trên Solana vào đầu năm 2025. Với khối lượng giao dịch hơn 1,6 tỷ USD trong 30 ngày, bot này tạo ra lợi nhuận ròng khoảng 300.000 USD mỗi ngày sau khi đã trả hàng nghìn SOL tiền "tip" cho Jito.
3. MakerDAO Black Thursday (2020): Bài học về mempool flooding Kẻ tấn công sử dụng "Hammerbots" để spam hàng loạt giao dịch rác, làm nghẽn mempool của các validator Ethereum. Điều này ngăn cản các giao dịch đấu giá hợp lệ, cho phép kẻ tấn công mua được 8,32 triệu USD tài sản thanh lý với giá thầu bằng 0.
4. Khai thác Vyper trên Curve Finance (2023): Cuộc đua Front-run Khi lỗ hổng reentrancy trong trình biên dịch Vyper bị phát hiện, một cuộc chiến MEV đã nổ ra trong mempool. Mặc dù 69 triệu USD bị mất, nhưng nhờ các white-hat hacker thực hiện front-run thành công, khoảng 16,7 triệu USD đã được giải cứu kịp thời trước khi rơi vào tay kẻ xấu.
5. Cá voi JIT Liquidity (Bot 0xa57 6CF): Độc quyền thanh khoản tức thời Một bot đơn lẻ đã chiếm tới 92% tổng lợi nhuận từ chiến lược Just-in-Time (JIT) trên Uniswap V3. Chiến lược này đòi hỏi nguồn vốn cực lớn (trung bình gấp 269 lần khối lượng giao dịch) để "nhảy" vào cung cấp thanh khoản ngay trước một lệnh lớn và rút ra ngay sau đó.
6. Oligopoly Spam trên Base (2025): Khi bot "nuốt chửng" hạ tầng Chỉ có hai thực thể chịu trách nhiệm cho hơn 80% lượng giao dịch spam trên mạng lưới Base. Các bot này tiêu thụ 56% tổng lượng gas của mạng lưới nhưng chỉ đóng góp 14% phí, gây ra tình trạng phí gas luôn duy trì ở mức cao một cách nhân tạo cho người dùng thực.
7. Jaredfromsubway.eth: Kỹ thuật Sandwich đa tầng Bot MEV nổi tiếng nhất Ethereum đã nâng cấp chiến lược của mình để có thể "kẹp" đồng thời 4 nạn nhân trong một khối duy nhất. Bằng cách chèn các giao dịch trung tâm để đẩy trượt giá đi xa hơn, bot này tối đa hóa lợi nhuận trích xuất từ mỗi khối.
8. Khai thác Polymarket Prediction Pools (2024) Các bot MEV đã trích xuất thành công 2,3 triệu USD từ các bể dự đoán trên Polymarket thông qua front-running. Kẻ tấn công lợi dụng việc thay đổi tỷ lệ cược trong mempool để đặt lệnh trước người dùng, gây thiệt hại trực tiếp cho những người tham gia dự đoán các sự kiện chính trị và thể thao.
9. DeezNode và Validator MEV (Solana) Validator "HM5 H6" do DeezNode vận hành nắm giữ hơn 168 triệu USD SOL được ủy quyền. Thực thể này sử dụng lợi thế vận hành nút để hỗ trợ bot sandwich vpeNAL, thực hiện hơn 1,5 triệu giao dịch kẹp bánh mì trong một tháng, thu về lợi nhuận khổng lồ trực tiếp từ người dùng Solana.
10. Builder-Searcher Collusion (2024): Nguy cơ tập trung hóa Nghiên cứu phát hiện sự thông đồng giữa block builder và searcher trong hơn 2.000 giao dịch (trị giá 350 ETH). Thay vì đấu giá công bằng, các thực thể này chia sẻ thông tin mempool riêng tư để loại bỏ cạnh tranh, tạo ra một môi trường không lành mạnh cho các giao dịch của người dùng cuối.
Câu Hỏi Thường Gặp (FAQ)
Dưới đây là 15 câu hỏi phổ biến nhất giúp người dùng nắm vững các khái niệm và giải pháp bảo vệ tài sản trước sự thao túng mempool trong năm 2025:
1. MEV là gì và tại sao nó quan trọng? MEV (Maximal Extractable Value) là lợi nhuận tối đa mà validator hoặc thợ đào có thể thu được bằng cách thay đổi thứ tự, thêm hoặc loại bỏ các giao dịch trong một khối. Nó quan trọng vì ảnh hưởng trực tiếp đến giá thực thi giao dịch và phí mạng lưới của bạn.
2. Tấn công Sandwich (kẹp bánh mì) hoạt động cụ thể như thế nào? Bot MEV phát hiện lệnh mua lớn của bạn, nó đặt lệnh mua trước (front-run) để đẩy giá lên, sau đó bạn mua ở giá cao, và cuối cùng bot bán ngay sau đó (back-run) để chốt lời từ sự trượt giá của bạn.
3. Làm thế nào để cài đặt Flashbots Protect trên ví MetaMask? Bạn mở MetaMask, vào mục "Add Network", chọn "Add a network manually" và điền thông tin: Network Name (Flashbots RPC), New RPC URL (https://rpc.flashbots.net), Chain ID (1). Sau khi lưu, hãy chuyển sang mạng này khi thực hiện giao dịch .
4. Tại sao phí gas lại tăng đột biến khi có thao túng mempool? Các bot MEV cạnh tranh gay gắt bằng cách liên tục trả mức phí gas cao hơn (gas wars) hoặc gửi hàng loạt giao dịch rác (spam) để chiếm không gian khối, khiến người dùng bình thường cũng phải trả phí cao để được xác nhận.
5. RPC riêng tư khác gì với RPC công khai? RPC công khai phát tán giao dịch của bạn lên toàn mạng lưới, khiến nó lộ diện trước các bot. RPC riêng tư (như Flashbots) gửi giao dịch trực tiếp đến validator, giúp nó "vô hình" cho đến khi được đưa vào khối.
6. Sự khác biệt chính về MEV giữa Ethereum và Solana là gì? Ethereum sử dụng mô hình đấu giá bundle kín (MEV-Boost), trong khi Solana không có mempool truyền thống và sử dụng cơ chế đấu giá theo luồng qua Jito, đòi hỏi bot phải có độ trễ cực thấp.
7. CoW Protocol bảo vệ người dùng bằng cách nào? CoW Protocol sử dụng cơ chế đấu giá theo lô (batch auctions) và khớp lệnh trực tiếp giữa người dùng (CoW matching) mà không qua mempool, giúp loại bỏ hoàn toàn rủi ro bị bot kẹp giá .
8. Sự kiện Black Thursday là gì và bài học rút ra là gì? Năm 2020, mempool Ethereum bị spam (Hammerbots) khiến người dùng không thể gửi lệnh bid thanh lý, dẫn đến việc kẻ tấn công mua được tài sản thanh lý với giá gần như bằng 0 . Bài học là các giao thức cần thiết kế kháng spam ở lớp mempool.
9. "Khu rừng tối" (Dark Forest) trong mempool là gì? Đây là thuật ngữ ám chỉ mempool công khai nơi mọi giao dịch đều bị quan sát bởi hàng nghìn bot săn mồi sẵn sàng front-run bất kỳ cơ hội lợi nhuận nào .
10. Cơ chế "MEV rebate" (hoàn tiền MEV) là gì? Một số dịch vụ RPC (như MEV Blocker hoặc Flashbots MEV-Share) sẽ đấu giá cơ hội back-run giao dịch của bạn cho các bot và hoàn lại tới 90% lợi nhuận đó cho chính bạn .
11. Có phải mọi hoạt động MEV đều gây hại cho hệ sinh thái không? Không hẳn. Arbitrage giúp cân bằng giá giữa các sàn DEX, còn liquidations giúp duy trì tính ổn định của các giao thức cho vay. Tuy nhiên, sandwich attacks luôn gây hại trực tiếp cho người dùng cuối .
12. Cross-chain MEV là gì và rủi ro của nó? Đây là việc bot khai thác chênh lệch giá giữa các chuỗi khác nhau thông qua các cầu nối (bridges). Rủi ro lớn nhất là sự tập trung quyền lực vào tay các thực thể vận hành cầu nối và hạ tầng .
13. Thao túng mempool có bị coi là bất hợp pháp không? Trong năm 2025, các cơ quan như SEC và CFTC đang xem xét MEV dưới lăng kính thao túng thị trường và giao dịch nội gián, đặc biệt khi validator lợi dụng thông tin từ dòng lệnh riêng tư.
14. Encrypted Mempool (Mempool mã hóa) sẽ thay đổi tương lai ra sao? Nó sẽ giữ kín nội dung giao dịch cho đến khi thứ tự được chốt, khiến bot không thể biết bạn định mua hay bán gì để tấn công, hứa hẹn một môi trường giao dịch công bằng hơn .
15. Nên sử dụng loại ví nào để chống MEV tốt nhất năm 2025? Các ví hỗ trợ tích hợp RPC riêng tư hoặc ví cứng có cơ chế ký mù (blind signing prevention) là lựa chọn tốt nhất. Tuy nhiên, quan trọng nhất vẫn là cấu hình điểm kết nối RPC an toàn.
Thao túng mempool đã trở thành một thành phần không thể tách rời nhưng gây tranh cãi của kinh tế học blockchain. Trong khi một số người lập luận rằng MEV giúp thị trường hiệu quả hơn bằng cách đẩy nhanh việc điều chỉnh giá, thực tế cho thấy phần lớn giá trị trích xuất được là một hình thức chuyển giao tài sản không công bằng từ người dùng sang các thực thể vận hành hạ tầng.
Đối với người dùng, Tấn Phát Digital khuyến nghị sự thận trọng là yếu tố then chốt. Việc sử dụng các công cụ như RPC bảo vệ (Flashbots Protect, MEV Blocker) và các sàn giao dịch dựa trên ý định (CoW Swap) không còn là lựa chọn mà là sự bắt buộc để duy trì lợi nhuận trong môi trường DeFi hiện nay. Các thiết lập như trượt giá thấp và kiểm soát phí gas cần được thực hiện một cách có kỷ luật.
Đối với các nhà phát triển và nghiên cứu, ưu tiên hàng đầu là việc phi tập trung hóa chuỗi cung ứng MEV và triển khai các giải pháp mã hóa ở cấp độ giao thức. Chỉ khi "cửa sổ cơ hội" cho sự thao túng bị đóng lại hoặc được điều tiết một cách công bằng, blockchain mới có thể thực sự trở thành một hạ tầng tài chính đáng tin cậy cho hàng tỷ người dùng toàn cầu. Sự dịch chuyển từ việc "khai thác sự không hiệu quả" sang việc "tối ưu hóa lợi ích người dùng" sẽ là thước đo thành công cho các mạng lưới blockchain trong giai đoạn tiếp theo của sự phát triển.
