Sự ổn định của thị trường tài chính kỹ thuật số trong giai đoạn 2025-2026 đã trở thành tâm điểm của các cuộc thảo luận kinh tế vĩ mô, khi các loại tiền ổn định (stablecoin) không còn chỉ là công cụ đầu cơ mà đã biến đổi thành cơ sở hạ tầng thanh toán cốt lõi. Tuy nhiên, câu hỏi về tính an toàn tuyệt đối của stablecoin vẫn là một vấn đề gây tranh cãi gay gắt giữa các nhà quản lý, các định chế tài chính và cộng đồng nhà đầu tư.
Mặc dù stablecoin được thiết kế để duy trì giá trị ổn định so với các tài sản pháp định, thực tế vận hành trong những năm qua, đặc biệt là các biến động mạnh vào cuối năm 2025, đã chỉ ra rằng rủi ro luôn tiềm ẩn dưới nhiều hình thái phức tạp. Báo cáo này, được tổng hợp bởi Tấn Phát Digital, đi sâu vào phân tích bản chất của sự an toàn trong stablecoin, đánh giá các mô hình bảo chứng hiện đại, và xem xét tác động của các khung pháp lý mới như Đạo luật GENIUS tại Hoa Kỳ và quy định MiCA tại Liên minh Châu Âu.
Kiến trúc và Phân loại Stablecoin: Sự Phân hóa về Hồ sơ Rủi ro
Stablecoin trong giai đoạn hiện nay đã tiến hóa vượt xa những mô hình đơn giản ban đầu. Sự an toàn của một đồng stablecoin không phải là một thuộc tính cố định mà phụ thuộc trực tiếp vào cơ chế duy trì tỷ giá. Dưới đây là phân tích chi tiết về các loại hình stablecoin chính:
Bảo chứng Pháp định (Fiat-collateralized):
Cơ chế bảo chứng: Tiền mặt và Trái phiếu Chính phủ.
Đại diện tiêu biểu: USDT (Tether), USDC (Circle), BUSD.
Mức độ an toàn: Cao nhất trong nhóm stablecoin.
Rủi ro cốt lõi: Sự thiếu minh bạch trong báo cáo dự trữ, rủi ro từ các ngân hàng lưu ký tập trung và khả năng bị kiểm duyệt/đóng băng tài khoản.
Thế chấp Mã hóa (Crypto-collateralized):
Cơ chế bảo chứng: Sử dụng các loại tiền mã hóa như ETH, BTC hoặc SOL.
Đại diện tiêu biểu: DAI, GHO.
Mức độ an toàn: Trung bình.
Rủi ro cốt lõi: Biến động mạnh của giá tài sản thế chấp dẫn đến rủi ro thanh lý hàng loạt khi thị trường sụt giảm sâu.
Stablecoin Tổng hợp (Synthetic stablecoin):
Cơ chế bảo chứng: Sử dụng các vị thế Delta-neutral và các công cụ phái sinh.
Đại diện tiêu biểu: USDe (Ethena).
Mức độ an toàn: Thấp đến Trung bình.
Rủi ro cốt lõi: Rủi ro đối tác từ các sàn giao dịch và biến động tiêu cực của lãi suất funding.
Stablecoin Thuật toán (Algorithmic stablecoin):
Cơ chế bảo chứng: Thuật toán tự động điều chỉnh cung và cầu.
Đại diện tiêu biểu: USDD, UST (cũ).
Mức độ an toàn: Thấp nhất.
Rủi ro cốt lõi: Dễ rơi vào "vòng xoáy tử thần" và sụp đổ hoàn toàn niềm tin hệ thống khi có rút tiền ồ ạt.
Thực trạng Dự trữ và Minh bạch Tài chính: Cuộc Chiến giữa Tether và Circle
Trong năm 2025, sự cạnh tranh giữa hai "gã khổng lồ" Tether (USDT) và Circle (USDC) đã chuyển dịch sang cuộc đua về tính minh bạch. Tether báo cáo lợi nhuận ròng vượt mức 10 tỷ USD chỉ trong 9 tháng đầu năm 2025 nhờ môi trường lãi suất cao.
Chi tiết về cơ cấu dự trữ của Tether (Ước tính quý 4/2025) cho thấy chiến lược đa dạng hóa mạnh mẽ:
Trái phiếu Kho bạc Mỹ (Treasuries): Chiếm 135,0 tỷ USD (74,5%). Đây là nền tảng đảm bảo tính thanh khoản và lợi suất ổn định.
Vàng vật chất: Chiếm 12,9 tỷ USD (7,1%). Được sử dụng để chống lại rủi ro lạm phát tiền pháp định.
Bitcoin (BTC): Khoảng 9,8 tỷ USD (5,4%). Tài sản rủi ro có tiềm năng tăng trưởng cao, hiện nắm giữ khoảng 96.000 BTC.
Tiền mặt và các khoản tương đương: Khoảng 23,5 tỷ USD (13,0%). Phục vụ nhu cầu rút vốn tức thời của người dùng.
Ngược lại, Circle với đồng USDC chọn con đường tuân thủ nghiêm ngặt. USDC được bảo chứng 100% bằng tiền mặt và Trái phiếu Kho bạc ngắn hạn được lưu giữ tại các định chế tài chính lớn như BNY Mellon và BlackRock. Circle thực hiện các báo cáo chứng thực hàng tháng bởi Deloitte, cung cấp sự đảm bảo cao hơn cho các nhà đầu tư tổ chức.
Xem thêm: Fiat là gì? Vì sao tiền pháp định đóng vai trò trung tâm trong thế giới crypto
Phân tích Hiện tượng Mất Peg và Rủi ro Hệ thống
Rủi ro lớn nhất đối với bất kỳ stablecoin nào là khả năng mất peg (de-peg). Trong giai đoạn 2025, sự cố nghiêm trọng của USDe vào ngày 10/10/2025 đã để lại bài học lớn. Đồng USDe đã tạm thời mất peg và giảm xuống mức 0,65 USD trên sàn Binance do lỗi oracle nội bộ. Dù đã phục hồi nhanh chóng, sự kiện này khiến vốn hóa USDe bốc hơi 8,3 tỷ USD chỉ trong 2 tháng do mất niềm tin từ cộng đồng.
Hệ quả của việc mất peg không chỉ là thiệt hại tài chính cá nhân mà còn đe dọa thanh khoản của toàn bộ hệ thống DeFi, gây ra làn sóng thanh lý lây lan trên các giao thức cho vay.
Rủi ro Bảo mật và An ninh Mạng: Thách thức từ các vụ Hack
Năm 2025 ghi nhận thiệt hại kỷ lục 2,3 tỷ USD từ các vụ hack trong nửa đầu năm. Dưới đây là các vụ tấn công tiêu biểu:
Bybit Exchange Breach: Thiệt hại lên tới 1,46 - 1,49 tỷ USD do xâm nhập hệ thống và chiếm quyền kiểm soát ví nóng.
Balancer v2 Exploit: Thiệt hại 129 triệu USD do lỗi logic trong hợp đồng thông minh.
Nobitex Hack: Thiệt hại 90 triệu USD từ các cuộc tấn công có động cơ chính trị.
UPCX Exploit: Thiệt hại 70 triệu USD do lỗ hổng trong hợp đồng mã thông báo (token).
CoinDCX Hack: Thiệt hại 44 triệu USD do tấn công giả mạo (phishing).
Khung Pháp lý Toàn cầu và tại Việt Nam
Đạo luật GENIUS và MiCA
Đạo luật GENIUS (Hoa Kỳ) và quy định MiCA (Liên minh Châu Âu) đã thiết lập các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về dự trữ 1:1 và báo cáo minh bạch. Điều này giúp đưa stablecoin vào danh mục "tài sản tương đương tiền được mã hóa" cho các doanh nghiệp lớn.
Việt Nam: Bước Tiến Pháp Lý 2026
Tại Việt Nam, Luật Công nghiệp Công nghệ số (Luật số 71/2025/QH15) có hiệu lực từ 01/01/2026 mang lại những thay đổi quan trọng:
Công nhận pháp lý: Tiền mã hóa và stablecoin được xem là "Tài sản mã hóa" hợp pháp cho mục đích đầu tư.
Cấm thanh toán: Tuyệt đối không được sử dụng stablecoin làm tiền tệ hoặc phương tiện thanh toán hàng hóa, dịch vụ.
Cơ chế Sandbox: Thí điểm thanh toán bằng stablecoin cho khách nước ngoài tại Đà Nẵng (dự án Basal Pay) từ 2025-2028.
Xem thêm: Tokenomics là gì? Phân tích tầm quan trọng của Tokenomics trong Blockchain
10 Case Study Điển hình về Stablecoin (2022-2026)
Dưới đây là phân tích 10 sự kiện tiêu biểu minh họa cho tính an toàn và rủi ro của stablecoin do Tấn Phát Digital tổng hợp:
Sự sụp đổ của TerraUSD (UST) - 2022:
Sự kiện: Stablecoin thuật toán UST mất peg hoàn toàn, kéo theo sự sụp đổ của hệ sinh thái LUNA, gây thiệt hại hơn 40 tỷ USD cho thị trường.
Bài học: Chứng minh rủi ro cực cao của mô hình thuật toán không có tài sản bảo chứng thực tế.
Sự cố USDe mất peg xuống 0,65 USD - Tháng 10/2025:
Sự kiện: Đồng USDe của Ethena tạm thời giảm mạnh trên sàn Binance do lỗi oracle nội bộ.
Bài học: Ngay cả khi cơ chế bảo chứng an toàn, lỗi hạ tầng sàn giao dịch và dữ liệu giá vẫn có thể gây hoảng loạn thị trường.
Vụ hack sàn Bybit và tác động đến Ethena - Đầu năm 2025:
Sự kiện: Sàn Bybit bị tấn công gây thất thoát gần 1,5 tỷ USD, buộc Tether phải đóng băng khẩn cấp 9 triệu USD để hỗ trợ phục hồi.
Bài học: Các mô hình stablecoin tổng hợp phụ thuộc vào sàn giao dịch đối mặt với rủi ro đối tác lớn.
Tether trở thành chủ nợ lớn thứ 17 của Chính phủ Mỹ - Q3/2025:
Sự kiện: Tether công bố nắm giữ 135 tỷ USD Trái phiếu Kho bạc Mỹ, khẳng định vị thế một "ngân hàng trung ương" kỹ thuật số.
Bài học: Tính an toàn của stablecoin fiat phụ thuộc vào việc tích hợp sâu rộng vào tài chính truyền thống.
Dự án Basal Pay tại Đà Nẵng - 2025-2028:
Sự kiện: Việt Nam cấp phép sandbox cho giải pháp quy đổi stablecoin sang tiền pháp định phục vụ du khách quốc tế tại Đà Nẵng.
Bài học: Stablecoin bắt đầu được sử dụng như một công cụ thu hút dòng vốn ngoại tệ và thúc đẩy kinh tế số.
Lỗ hổng làm tròn (Rounding Error) của Balancer v2 - Tháng 11/2025:
Sự kiện: Tin tặc khai thác lỗi logic trong smart contract của các pool stablecoin trên Balancer, lấy đi 129 triệu USD.
Bài học: Rủi ro kỹ thuật luôn thường trực đối với các stablecoin phi tập trung và các pool thanh khoản DeFi.
Sự cố rút vốn kỷ lục khỏi USDe - Cuối năm 2025:
Sự kiện: Sau đợt thị trường biến động tháng 10, vốn hóa USDe giảm từ 14,7 tỷ USD xuống còn 6,4 tỷ USD (giảm 56%) chỉ trong 2 tháng.
Bài học: Niềm tin của nhà đầu tư tổ chức cực kỳ nhạy cảm với các biến động de-peg dù là nhỏ nhất.
Circle Payments Network (CPN) ra mắt - Tháng 5/2025:
Sự kiện: Circle triển khai mạng lưới thanh toán toàn cầu cho phép quyết toán tức thời 24/7 giữa ngân hàng và doanh nghiệp qua USDC.
Bài học: Stablecoin đang dần thay thế các hệ thống chuyển tiền truyền thống (SWIFT) trong giao dịch B2B.
Fipto đạt giấy phép kép (Dual-Licence) tại Châu Âu - 2025:
Sự kiện: Fipto trở thành đơn vị đầu tiên giữ cả giấy phép Thanh toán (PI) và Dịch vụ Tài sản Mã hóa (CASP) theo khung MiCA.
Bài học: Kỷ nguyên của stablecoin "vùng xám" đang kết thúc, nhường chỗ cho các thực thể được quản lý chặt chẽ.
Tether đóng băng 182 triệu USD trên mạng TRON - Tháng 1/2026:
Sự kiện: Tether thực hiện đóng băng hàng loạt ví liên quan đến các cuộc điều tra thực thi pháp luật chỉ trong một ngày.
Bài học: Tính an toàn về mặt pháp lý của stablecoin tập trung đi kèm với việc người dùng mất quyền kiểm soát tài sản hoàn toàn (censorship risk).
10 Câu hỏi Thường gặp (FAQ) về Stablecoin 2025-2026
Dưới đây là tổng hợp các thắc mắc phổ biến nhất từ cộng đồng do Tấn Phát Digital biên soạn:
Stablecoin có an toàn tuyệt đối không? Không. Dù được thiết kế để ổn định, stablecoin vẫn đối mặt với rủi ro mất chốt (de-peg), rủi ro từ nhà phát hành và các lỗ hổng kỹ thuật trong hợp đồng thông minh.
Sự khác biệt lớn nhất giữa USDT và USDC là gì? USDC tập trung vào tính tuân thủ pháp lý và minh bạch với báo cáo kiểm toán hàng tháng từ Deloitte. USDT ưu tiên thanh khoản toàn cầu và đa dạng hóa dự trữ sang cả vàng và Bitcoin.
Tại sao đồng USDe lại bị mất peg xuống 0,65 USD vào năm 2025? Sự cố này xảy ra vào ngày 10/10/2025 do lỗi oracle nội bộ trên sàn Binance, gây ra sự hoảng loạn tạm thời dù cơ chế bảo chứng vẫn hoạt động bình thường.
Việt Nam đã chính thức hợp pháp hóa stablecoin chưa? Từ 01/01/2026, Luật Công nghiệp Công nghệ số công nhận stablecoin là "tài sản mã hóa" hợp pháp để đầu tư và sở hữu, nhưng cấm hoàn toàn việc dùng làm phương tiện thanh toán.
Dự án Basal Pay tại Đà Nẵng có ý nghĩa gì? Đây là dự án sandbox (thử nghiệm) đầu tiên tại Việt Nam cho phép khách du lịch nước ngoài đổi stablecoin sang tiền pháp định để chi tiêu trong một phạm vi kiểm soát.
Tether (USDT) có thực sự nắm giữ nhiều Trái phiếu Kho bạc Mỹ không? Có. Tính đến cuối năm 2025, Tether nắm giữ 135 tỷ USD Trái phiếu Kho bạc Mỹ, trở thành chủ nợ lớn thứ 17 của chính phủ Hoa Kỳ trên toàn cầu.
Tại sao Moody's lại bắt đầu xếp hạng stablecoin? Moody's đã ra mắt khung đánh giá mới vào đầu năm 2026 để giúp các nhà đầu tư tổ chức phân biệt chất lượng tài sản dự trữ và rủi ro vận hành giữa các loại stablecoin khác nhau.
Cơ chế "đóng băng" tài sản của stablecoin tập trung hoạt động thế nào? Nhà phát hành như Tether có thể đưa một địa chỉ ví vào "danh sách đen" (blacklist). Khi đó, toàn bộ USDT trong ví đó sẽ không thể giao dịch hoặc chuyển đi.
Đạo luật GENIUS tại Mỹ quy định gì về lãi suất stablecoin? Đạo luật này nghiêm cấm các nhà phát hành trả lãi suất trực tiếp cho người nắm giữ để đảm bảo stablecoin không bị biến tướng thành một loại chứng khoán hoặc tiền gửi ngân hàng.
Làm thế nào để giảm thiểu rủi ro khi lưu trữ stablecoin? Nên đa dạng hóa giữa các loại stablecoin (fiat-backed và crypto-backed), ưu tiên các đồng có vốn hóa lớn và luôn theo dõi các báo cáo dự trữ định kỳ từ nhà phát hành.
Tính an toàn của stablecoin mang tính tương đối và phụ thuộc chặt chẽ vào cơ chế bảo chứng cũng như môi trường pháp lý. Để bảo vệ tài sản, Tấn Phát Digital khuyến nghị người dùng và các tổ chức tuân thủ các nguyên tắc:
Ưu tiên minh bạch: Lựa chọn các stablecoin có báo cáo kiểm toán định kỳ từ các công ty uy tín.
Đa dạng hóa: Không nên để toàn bộ tài sản vào một loại stablecoin duy nhất để giảm thiểu rủi ro tập trung.
Cảnh giác với lãi suất cao: Các mô hình hứa hẹn lợi suất vượt trội thường tiềm ẩn rủi ro đòn bẩy hoặc phái sinh phức tạp.
Cập nhật pháp lý: Theo dõi sát các quy định mới từ Ngân hàng Nhà nước để đảm bảo tính tuân thủ trong hoạt động đầu tư.
Tóm lại, dù là một công cụ tài chính cách mạng, sự ổn định của stablecoin chỉ bền vững khi đi kèm với công nghệ bảo mật và sự minh bạch tuyệt đối.
