Trong kỷ nguyên của tài chính phi tập trung (DeFi) và các ứng dụng chạy trên nền tảng blockchain, việc tương tác trực tiếp với các hợp đồng thông minh thông qua các trình khám phá khối như Etherscan đã trở thành một kỹ năng thiết yếu. Tuy nhiên, theo quan sát từ đội ngũ chuyên gia tại Tấn Phát Digital, sự khác biệt căn bản giữa hai phương thức tương tác chính — "Read Contract" (Đọc hợp đồng) và "Write Contract" (Ghi hợp đồng) — thường bị hiểu sai, dẫn đến những nhầm lẫn về chi phí, tốc độ thực thi và đặc biệt là sự an toàn của tài sản kỹ thuật số. Phân tích dưới đây sẽ đi sâu vào kiến trúc kỹ thuật của Máy ảo Ethereum (EVM), các tiêu chuẩn mã thông báo và những lỗ hổng mà người dùng thường xuyên gặp phải.
Nguyên Lý Kiến Trúc: Sự Phân Tách Giữa Trạng Thái Biến Đổi và Truy Vấn Dữ Liệu
Nền tảng của sự phân biệt giữa thao tác đọc và ghi nằm ở cách thức lưu trữ dữ liệu của mạng lưới Ethereum. Các biến trạng thái (state variables) trong Solidity được lưu trữ vĩnh viễn trên blockchain và là một phần của trạng thái mạng được duy trì bởi tất cả các nút (nodes). Việc truy cập hoặc sửa đổi các biến này đòi hỏi các cơ chế thực thi khác nhau trong EVM.
Cơ Chế Thao Tác Đọc (Read Operations)
Thao tác đọc, được thể hiện qua tab "Read Contract" trên Etherscan, là quá trình truy vấn các thông tin đã được mã hóa hoặc lưu trữ trong hợp đồng mà không làm thay đổi trạng thái của blockchain. Về mặt kỹ thuật, các hàm này thường được định nghĩa với các công cụ sửa đổi (modifiers) như view hoặc pure. Một hàm view cho phép đọc các biến trạng thái hoặc số dư nhưng cam kết không sửa đổi chúng, trong khi hàm pure thậm chí còn hạn chế hơn khi không đọc và cũng không ghi vào trạng thái, chỉ thực hiện các tính toán dựa trên tham số đầu vào.
Điểm mấu chốt khiến người dùng thường nhầm lẫn là tính chất "miễn phí" của các thao tác này. Khi một người dùng truy vấn số dư hoặc tên mã thông báo thông qua Etherscan, trình duyệt sẽ thực hiện một lời gọi (call) đến một nút Ethereum thông qua giao thức RPC (eth_call). Vì thao tác này không thay đổi trạng thái chung của mạng lưới, nó không yêu cầu sự đồng thuận toàn cầu và do đó không tốn phí gas. Tuy nhiên, một sự hiểu lầm tinh vi phát sinh khi các hàm đọc này được gọi bởi một hàm ghi khác trên chuỗi (on-chain); trong ngữ cảnh đó, chúng vẫn tiêu tốn gas như một phần của giao dịch tổng thể.
Cơ Chế Thao Tác Ghi (Write Operations)
Ngược lại, tab "Write Contract" đại diện cho các hành động làm thay đổi trạng thái của blockchain, chẳng hạn như chuyển tiền, cập nhật quyền sở hữu hoặc phê duyệt quyền chi tiêu mã thông báo. Mọi thay đổi trạng thái phải được ghi lại vĩnh viễn trên sổ cái, điều này bắt buộc người dùng phải gửi một giao dịch (transaction) thực sự. Giao dịch này yêu cầu chữ ký số từ ví của người dùng (như MetaMask) để chứng minh quyền kiểm soát đối với địa chỉ gửi.
Sự khác biệt về chi phí và thời gian là rất rõ ràng: các thao tác ghi tiêu tốn gas — đơn vị đo lường chi phí tính toán — và phải chờ thợ đào hoặc người xác thực đóng gói vào một khối. Người dùng thường mắc sai lầm khi không lường trước được sự biến động của giá gas, dẫn đến việc giao dịch bị kẹt hoặc thất bại do thiết lập giới hạn gas không phù hợp.
Phân Tích Đặc Tính So Sánh Giữa Read và Write Contract
1. Thao tác Read Contract (Call):
Mục đích chính: Truy vấn dữ liệu hiện tại từ blockchain.
Công cụ sửa đổi Solidity: Sử dụng từ khóa
viewhoặcpure.Phí Gas (Off-chain): Hoàn toàn miễn phí khi thực hiện truy vấn từ trình duyệt.
Yêu cầu chữ ký ví: Không cần chữ ký từ ví cá nhân.
Tác động mạng lưới: Chỉ diễn ra cục bộ tại cấp độ nút (Node-level).
Thời gian phản hồi: Phản hồi gần như tức thì.
Khả năng thất bại: Rất thấp, thường chỉ do lỗi logic trong mã nguồn.
2. Thao tác Write Contract (Transaction):
Mục đích chính: Thay đổi trạng thái hoặc dữ liệu trên blockchain.
Công cụ sửa đổi Solidity: Không có từ khóa giới hạn (hoặc sử dụng
payable).Phí Gas: Luôn yêu cầu trả phí Gas bằng đồng tiền cơ sở của mạng lưới.
Yêu cầu chữ ký ví: Bắt buộc phải có chữ ký để xác thực quyền sở hữu.
Tác động mạng lưới: Tác động toàn cầu thông qua cơ chế đồng thuận.
Thời gian phản hồi: Phụ thuộc vào tốc độ xử lý của mạng lưới và giá gas.
Khả năng thất bại: Cao, có thể do thiếu gas, sai nonce, lỗi quyền hạn hoặc logic hợp đồng.
Xem thêm: Blockchain Explorer là gì?
Phân Tích Các Sai Lầm Phổ Biến Trong Thao Tác Ghi (Write Contract)
Khi tương tác trực tiếp với giao diện "Write Contract" trên Etherscan, người dùng thường bỏ qua lớp bảo vệ của các giao diện dApp thông thường, dẫn đến việc phải đối mặt trực tiếp với các yêu cầu kỹ thuật khắt khe.
Sai Lầm Về Độ Chính Xác Thập Phân (Decimals)
Đây là rủi ro kỹ thuật phổ biến nhất gây thiệt hại tài chính trực tiếp mà Tấn Phát Digital muốn cảnh báo. Trong Solidity, các số nguyên (uint256) được ưu tiên vì mạng lưới không hỗ trợ số phẩy động (floating point). Do đó, mọi mã thông báo đều có tham số decimals.
Người dùng thường lầm tưởng mọi mã thông báo đều dùng chuẩn 18 chữ số thập phân tương tự như ETH. Tuy nhiên, thực tế có sự khác biệt lớn:
Ethereum (ETH): 18 decimals. Giá trị thô cho 1 đơn vị là 1 x 10^{18} (Wei).
Wrapped Bitcoin (WBTC): 8 decimals. Giá trị thô cho 1 đơn vị là 1 x 10^8 (Satoshi).
Tether (USDT): 6 decimals. Giá trị thô cho 1 đơn vị là 1 x 10^6.
USD Coin (USDC): 6 decimals. Giá trị thô cho 1 đơn vị là 1 x 10^6.
DAI Stablecoin: 18 decimals. Giá trị thô cho 1 đơn vị là 1 x 10^{18}.
Shiba Inu (SHIB): 18 decimals. Giá trị thô cho 1 đơn vị là 1 x 10^{18}.
Ví dụ: Nếu bạn muốn chuyển 1.000 USDC, bạn phải nhập 1000000000. Nếu chỉ nhập 1000, số tiền thực tế chuyển đi chỉ là 0,001 USDC.
Lỗi Tính Toán: Chia Trước Nhân và Làm Tròn
Trong các hợp đồng thông minh, việc thực hiện phép chia trước khi nhân là một sai lầm kinh điển. Vì uint256 luôn làm tròn xuống, nếu một phép tính trung gian trả về kết quả nhỏ hơn 1, nó sẽ trở thành 0 ngay lập tức. Người dùng khi cung cấp tham số cho các hàm "Write" cần lưu ý thứ tự để tránh kích hoạt các điều kiện lỗi logic này.
Xem thêm: Transaction ID (TxID) là gì?
Hệ Sinh Thái Phê Duyệt (Approve) và Những Cạm Bẫy Bảo Mật
Cơ chế "Approve" cho phép bên thứ ba chi tiêu mã thông báo thay mặt người dùng, nhưng đây cũng là điểm yếu thường bị khai thác.
Sai Lầm Về Phê Duyệt Vô Hạn (Infinite Approval)
Hầu hết dApp yêu cầu phê duyệt "vô hạn" để tiết kiệm gas cho những lần sau. Người dùng thường sao chép giá trị tối đa của uint256 mà không hiểu rằng mình đang trao toàn quyền kiểm soát số dư cho hợp đồng đó. Nếu hợp đồng bị hack, kẻ tấn công có thể rút sạch tiền trong ví của bạn mà không cần thêm bất kỳ sự xác nhận nào.
Sự Nhầm Lẫn Giữa Disconnect và Revoke
Nhiều người dùng Web3 tin rằng "Disconnect" ví là an toàn, nhưng thực tế không phải vậy:
1. Disconnect Wallet:
Vị trí thực hiện: Thao tác trên giao diện dApp hoặc tiện ích ví.
Phí Gas: Hoàn toàn miễn phí.
Tác động: Chỉ ẩn địa chỉ ví khỏi giao diện trang web. Hợp đồng thông minh vẫn giữ nguyên quyền rút tiền đã được phê duyệt trước đó.
Mục đích: Bảo mật quyền riêng tư cá nhân.
2. Revoke Approval:
Vị trí thực hiện: Thực hiện trực tiếp trên blockchain (qua Etherscan).
Phí Gas: Tốn phí Gas vì đây là một giao dịch "Ghi" thực sự.
Tác động: Chấm dứt hoàn toàn quyền truy cập của hợp đồng vào tài sản của bạn.
Mục đích: Bảo mật tài sản tuyệt đối.
Kiến Trúc Proxy và Các Lỗi Giao Dịch
Các dự án thường dùng mô hình "Proxy Contract" để nâng cấp mã nguồn. Sự nhầm lẫn giữa địa chỉ Proxy và địa chỉ Implementation (thực thi) thường dẫn đến lỗi. Người dùng cần dùng tính năng "Is this a proxy?" trên Etherscan để tương tác đúng với các tab "Read as Proxy" hoặc "Write as Proxy".
Giải Mã Các Lỗi Khi Thực Hiện Write Contract
Lỗi Out of Gas (Hết Gas): Xảy ra khi giới hạn gas bạn đặt thấp hơn mức cần thiết. Toàn bộ phí gas đã trả sẽ bị mất và giao dịch thất bại. Đừng bao giờ đặt mặc định 21.000 gas cho các tương tác hợp đồng phức tạp.
Lỗi Execution Reverted (Đảo Ngược): Gas đủ nhưng logic hợp đồng bị dừng do sai quyền hạn, số dư không đủ hoặc vi phạm điều kiện
require. Tăng gas sẽ không giải quyết được lỗi này.Lỗi Nonce: Mỗi giao dịch có một số thứ tự (nonce). Nếu một giao dịch phí thấp bị kẹt, các giao dịch sau có nonce lớn hơn cũng sẽ bị kẹt theo, gây tình trạng tắc nghẽn ví.
Dữ Liệu Lập Chỉ Mục Và Độ Trễ Của Trình Khám Phá
Etherscan có độ trễ lập chỉ mục (Indexing Lag) từ vài giây đến vài phút. Người dùng thường hoảng loạn khi ví báo thành công nhưng Etherscan chưa hiển thị dữ liệu mới, dẫn đến việc gửi lặp lại giao dịch gây lãng phí.
Bên cạnh đó, việc phân loại dữ liệu cũng gây bối rối:
Transactions Tab: Hiển thị các lệnh gọi trực tiếp từ ví cá nhân, có mã băm (Tx Hash) duy nhất.
Internal Transactions Tab: Hiển thị việc di chuyển ETH do logic hợp đồng thực hiện. Không có Tx Hash riêng mà phụ thuộc vào giao dịch gốc.
Token Transfers Tab: Hiển thị việc di chuyển các chuẩn ERC-20, 721, 1155 dựa trên các sự kiện (Events) phát ra từ hợp đồng.
15 Câu Hỏi Thường Gặp (FAQs)
Tại sao tôi có thể đọc số dư ví trên Etherscan mà không tốn phí?
Thao tác đọc (Read) không làm thay đổi trạng thái blockchain. Etherscan chỉ truy vấn dữ liệu từ một nút (node) cục bộ và hiển thị cho bạn, nên không cần phí gas và chữ ký ví .
Hàm "view" và "pure" trong tab Read Contract khác nhau thế nào?
Cả hai đều không tốn gas khi gọi từ ngoài chuỗi. Tuy nhiên, hàm
viewcó thể đọc dữ liệu từ các biến trạng thái trong hợp đồng, trong khipurekhông đọc và cũng không ghi, nó chỉ thực hiện tính toán dựa trên đầu vào .Tại sao chuyển 100 USDT trong tab Write Contract lại chỉ hiện 0,0001 USDT trong ví? Do sai lệch số thập phân (decimals). USDT chỉ có 6 decimals. Nếu bạn nhập "100", hệ thống hiểu là $100 / 10^6$. Để chuyển 100 USDT, bạn phải nhập
100000000."Out of Gas" khác gì với "Execution Reverted"?
"Out of Gas" là do bạn đặt hạn mức gas quá thấp, thợ đào không đủ năng lượng để chạy hết mã . "Reverted" là do gas đủ nhưng logic hợp đồng chủ động dừng giao dịch vì một điều kiện nào đó không thỏa mãn (ví dụ: sai mật khẩu hoặc ví không đủ tiền) .
Tôi đã Disconnect ví khỏi dApp, hacker có thể rút tiền của tôi nữa không?
Có. Disconnect chỉ là ngắt giao diện hiển thị. Các quyền "Approve" bạn đã ký vẫn còn hiệu lực vĩnh viễn trên blockchain cho đến khi bạn thực hiện thao tác "Revoke" (Thu hồi) .
Tại sao Etherscan hiển thị "This contract may be a proxy contract"?
Vì hợp đồng này sử dụng mô hình Proxy để có thể nâng cấp. Mọi logic thực thi nằm ở một hợp đồng khác (Implementation). Bạn cần xác minh Proxy để có thể sử dụng tab "Read/Write as Proxy" .
Infinite Approval (Phê duyệt vô hạn) nguy hiểm như thế nào?
Nó cho phép hợp đồng đó rút toàn bộ số dư mã thông báo của bạn bất cứ lúc nào. Nếu dự án bị hack hoặc chủ dự án có ý đồ xấu, họ có thể vét sạch ví của bạn mà bạn không thể ngăn chặn .
Làm sao để thu hồi (Revoke) các quyền phê duyệt cũ trên Etherscan?
Bạn vào mục "Token Approval Checker" trên Etherscan, kết nối ví và nhấn nút "Revoke" cho từng hợp đồng bạn không còn tin tưởng. Thao tác này sẽ tốn một ít phí gas .
Giao dịch của tôi báo thành công trên MetaMask nhưng Etherscan vẫn hiện số dư cũ?
Đây là hiện tượng độ trễ lập chỉ mục (indexing lag). Dữ liệu trên chuỗi đã cập nhật, nhưng hệ thống máy chủ của Etherscan cần vài giây đến vài phút để đồng bộ hóa và hiển thị dữ liệu mới .
"Internal Transaction" là gì và tại sao nó không có mã băm (Tx Hash) riêng?
Đây là các giao dịch phát sinh từ logic bên trong hợp đồng (ví dụ: hợp đồng tự động gửi ETH cho bạn). Chúng được bao hàm trong giao dịch gốc (Normal Transaction) nên không có mã băm độc lập .
Tôi có mất tiền nếu chuyển token vào địa chỉ hợp đồng bằng hàm "transfer"? Rất có thể. Một số hợp đồng không có chức năng xử lý token được gửi trực tiếp và chúng sẽ bị kẹt vĩnh viễn ở đó. Thông thường bạn nên dùng hàm "deposit" hoặc giao diện dApp chính thức.
Tại sao tôi cần "Wrap" ETH thành WETH để giao dịch?
Vì ETH là đồng tiền gốc, không tuân theo chuẩn ERC-20. Để tương tác với các tính năng như "Approve" hay "TransferFrom" trong các sàn DEX, ETH phải được bọc lại thành WETH để trở thành một token chuẩn .
Address Poisoning (Đầu độc địa chỉ) là gì?
Kẻ lừa đảo gửi một lượng tiền siêu nhỏ (dust) từ một địa chỉ có ký tự đầu và cuối giống hệt địa chỉ bạn thường dùng. Mục đích là để bạn copy nhầm địa chỉ của chúng từ lịch sử giao dịch trong lần chuyển tiền sau .
ERC-2612 "Permit" có an toàn hơn "Approve" truyền thống không? "Permit" giúp tiết kiệm gas vì ký off-chain, nhưng nó mang rủi ro bị phishing chữ ký. Hacker có thể lừa bạn ký một tin nhắn trông vô hại nhưng thực chất là cấp quyền rút tiền.
1 ETH bằng bao nhiêu Wei?
Trong lập trình Smart Contract, đơn vị nhỏ nhất là Wei. 1 ETH = 10^{18} Wei (1.000.000.000.000.000.000 Wei). Luôn ghi nhớ con số này khi nhập giá trị thủ công trong tab Write Contract .
Việc hiểu rõ sự khác biệt giữa Read và Write Contract là tấm khiên vững chắc nhất bảo vệ bạn trong thế giới Web3. Tấn Phát Digital khuyến nghị người dùng:
Luôn kiểm tra đơn vị thập phân (decimals) của từng loại token.
Ưu tiên phê duyệt có giới hạn và định kỳ thực hiện "Revoke".
Sử dụng các công cụ kiểm tra Proxy để đảm bảo gửi lệnh đúng địa chỉ.
Bình tĩnh giải mã lỗi thay vì tăng gas mù quáng.
Chỉ tương tác với các hợp đồng đã được xác minh mã nguồn công khai (Verified).
Web3 mang lại quyền tự chủ tài chính nhưng cũng đòi hỏi trách nhiệm cá nhân tương ứng. Hy vọng những chia sẻ từ Tấn Phát Digital sẽ giúp bạn tương tác an toàn và hiệu quả hơn trên blockchain.
