Sự ra đời của công nghệ chuỗi khối (blockchain) đã đánh dấu một bước ngoặt vĩ đại trong lịch sử lưu trữ và truyền tải giá trị số. Tại trung tâm của cuộc cách mạng này là khái niệm "Block" (Khối) – một thực thể kỹ thuật số không chỉ đóng vai trò là đơn vị lưu trữ dữ liệu cơ bản mà còn là nền móng cho tính bảo mật, minh bạch và phi tập trung của toàn bộ hệ thống. Hiểu rõ về cấu trúc khối không chỉ là việc nắm bắt các thông số kỹ thuật khô khan mà còn là chìa khóa để giải mã cách thức mà niềm tin được thiết lập trong một môi trường không đòi hỏi sự tin cậy lẫn nhau. Báo cáo này, được tổng hợp và phân tích bởi đội ngũ chuyên gia tại Tấn Phát Digital, sẽ đi sâu vào giải phẫu chi tiết của một khối, cơ chế liên kết chuỗi và những tác động sâu rộng của cấu trúc này đối với bối cảnh tài chính, pháp lý toàn cầu trong giai đoạn 2024-2025.
Kiến trúc Cơ bản và Triết lý của Khối trong Hệ thống Sổ cái Phân tán
Một khối trong blockchain được định nghĩa một cách khái quát là một "thùng chứa" kỹ thuật số dùng để lưu trữ một tập hợp các giao dịch đã được xác thực bởi mạng lưới. Thay vì lưu trữ dữ liệu trong một máy chủ tập trung dễ bị tấn công hoặc thao túng, blockchain phân phối các khối này trên một mạng lưới máy tính (nodes) toàn cầu. Khi các giao dịch mới phát sinh, chúng được nhóm lại và đóng gói vào một khối mới. Sau khi được xác nhận thông qua các thuật toán đồng thuận, khối này sẽ được liên kết mật mã chặt chẽ với khối ngay trước nó, tạo thành một chuỗi không thể đảo ngược hoặc sửa đổi.
Triết lý thiết kế của khối tập trung vào ba trụ cột: phi tập trung, bất biến và bảo mật. Tính phi tập trung đảm bảo không có thực thể đơn lẻ nào có quyền kiểm soát tuyệt đối. Tính bất biến có nghĩa là một khi dữ liệu đã được ghi vào khối và chuỗi đã phát triển dài thêm, việc thay đổi thông tin trong quá khứ trở nên bất khả thi về mặt tính toán. Tính bảo mật được duy trì nhờ các hàm băm mật mã và chữ ký số, đảm bảo rằng chỉ những người sở hữu khóa riêng tư hợp lệ mới có thể thực hiện giao dịch.
Giải phẫu Chi tiết Tiêu đề Khối (Block Header): Cơ quan Điều hành Kỹ thuật
Tiêu đề khối là thành phần quan trọng nhất của một khối blockchain, chứa đựng các siêu dữ liệu (metadata) cần thiết để nhận diện và xác thực khối đó mà không cần phải truy cập vào toàn bộ dữ liệu giao dịch chi tiết. Trong mạng lưới Bitcoin, tiêu đề khối có kích thước cố định là 80 byte. Cấu trúc này được tối ưu hóa để các thiết bị có cấu hình yếu (như điện thoại di động hoặc các nút rút gọn) có thể tham gia vào quá trình xác thực mà không cần tải về hàng trăm gigabyte dữ liệu của toàn bộ chuỗi khối.
Các Trường Dữ liệu chi tiết trong Tiêu đề Khối
Cấu trúc chi tiết của một tiêu đề khối điển hình bao gồm sáu thành phần chính, được Tấn Phát Digital hệ thống lại như sau:
Version (4 Bytes): Phiên bản của giao thức khối, cho phép theo dõi các bản cập nhật phần mềm hoặc quy tắc đồng thuận mới. Trường này được cập nhật khi mạng lưới thực hiện các đợt nâng cấp (Soft Fork hoặc Hard Fork).
Previous Block Hash (32 Bytes): Mã băm SHA-256 kép của tiêu đề khối ngay trước đó, tạo thành liên kết "chuỗi". Dữ liệu này được cập nhật ngay khi khối mới được tạo ra và liên kết vào chuỗi.
Merkle Root (32 Bytes): Mã băm tổng hợp đại diện cho tất cả các giao dịch chứa trong thân khối. Giá trị này sẽ thay đổi nếu có bất kỳ giao dịch nào trong khối bị thêm, bớt hoặc sửa đổi.
Timestamp (4 Bytes): Thời điểm khối bắt đầu được khai thác, tính bằng giây từ kỷ nguyên Unix. Trường này được cập nhật liên tục trong quá trình thợ đào tìm kiếm giải pháp khối.
Bits/Difficulty (4 Bytes): Chỉ số biểu thị mục tiêu độ khó hiện tại của mạng lưới dưới định dạng nén. Độ khó này được điều chỉnh sau mỗi 2.016 khối (khoảng 2 tuần đối với Bitcoin).
Nonce (4 Bytes): Số ngẫu nhiên được thợ đào thay đổi để tạo ra mã băm khối hợp lệ đáp ứng mục tiêu độ khó. Nonce thay đổi theo từng nỗ lực băm trong quá trình khai thác.
Vai trò của Mã băm Khối Trước (Previous Block Hash) trong Tính Bất biến
Sự kết nối giữa các khối được thực hiện thông qua trường Previous Block Hash. Mỗi khối lưu trữ mã băm của khối tiền nhiệm, điều này tạo ra một hiệu ứng phụ thuộc mật mã sâu sắc. Nếu một kẻ tấn công cố gắng thay đổi một giao dịch trong khối số $n$, mã băm của khối đó sẽ thay đổi hoàn toàn do đặc tính của hàm băm SHA-256: một thay đổi nhỏ ở đầu vào sẽ dẫn đến sự thay đổi cực lớn ở đầu ra. Vì khối số $n+1$ chứa mã băm của khối $n$, nên mã băm của khối $n+1$ cũng sẽ trở nên không hợp lệ. Để thực hiện thành công việc giả mạo, kẻ tấn công sẽ phải tính toán lại toàn bộ mã băm của tất cả các khối từ khối bị sửa đổi cho đến khối hiện tại nhanh hơn tốc độ tạo khối của phần còn lại của mạng lưới. Đây là rào cản kỹ thuật khiến cho blockchain trở thành một hồ sơ lưu trữ dễ dàng phát hiện can thiệp.
Merkle Root: Hiệu quả Xác thực và Cấu trúc Cây Nhị phân
Merkle Root là một giá trị băm đơn lẻ được tạo ra bằng cách băm từng cặp giao dịch theo cấu trúc cây nhị phân (Merkle Tree). Quá trình này bắt đầu bằng việc băm từng giao dịch riêng lẻ, sau đó băm các mã băm kết quả với nhau theo từng cặp cho đến khi chỉ còn lại một mã băm duy nhất tại gốc cây.
Sự hiện diện của Merkle Root mang lại hai lợi ích to lớn cho hệ sinh thái blockchain:
Xác thực giao dịch nhanh chóng: Để chứng minh một giao dịch cụ thể nằm trong khối, một nút mạng không cần gửi toàn bộ danh sách giao dịch mà chỉ cần gửi một "bằng chứng Merkle" (Merkle Path) gồm các mã băm trung gian cần thiết để tái tạo lại Merkle Root.
Ứng dụng trong các giải pháp mở rộng: Các giao thức như Lightning Network sử dụng Merkle Root để chứng minh các trạng thái thanh toán mà không cần ghi mọi giao dịch nhỏ lẻ lên chuỗi chính, giúp giảm tải đáng kể cho lớp cơ sở.
Timestamp và Quy tắc Đồng bộ Thời gian Mạng lưới
Dấu thời gian trong blockchain không chỉ đơn thuần là một bản ghi về thời gian. Nó là một phần của quy tắc đồng thuận nghiêm ngặt. Trong mạng lưới Bitcoin, một khối được coi là hợp lệ nếu timestamp của nó lớn hơn giá trị trung bình của 11 khối trước đó và nhỏ hơn thời gian thực của mạng lưới quá 2 giờ. Cơ chế này ngăn chặn việc các thợ đào thao túng thời gian để giành lợi thế trong việc điều chỉnh độ khó hoặc thực hiện các cuộc tấn công nhất định.
Nonce và Giới hạn Tính toán
Nonce là biến số duy nhất mà thợ đào có thể kiểm soát hoàn toàn. Do kích thước của Nonce chỉ là 4 byte, nó chỉ có thể chứa tối đa $2^{32}$ (khoảng 4,29 tỷ) giá trị. Với sức mạnh tính toán khổng lồ của các dàn máy đào hiện đại, không gian 4 tỷ giá trị này thường bị cạn kiệt chỉ trong một phần nhỏ của giây. Khi Nonce bị "vét cạn" mà thợ đào vẫn chưa tìm thấy mã băm hợp lệ, họ buộc phải thực hiện các biện pháp khác như cập nhật timestamp hoặc thay đổi cấu trúc của giao dịch Coinbase (giao dịch tạo tiền mới) trong thân khối để tạo ra một tiêu đề khối hoàn toàn mới và bắt đầu lại quá trình tìm kiếm.
Giải phẫu Thân khối: Lưu trữ và Thực thi Giao dịch
Nếu tiêu đề khối là "bộ não" điều khiển thì thân khối chính là "kho lưu trữ" chứa đựng giá trị thực sự của mạng lưới – các giao dịch. Mỗi giao dịch trong thân khối là một cấu trúc dữ liệu phức tạp ghi lại quá trình chuyển giao quyền sở hữu tài sản số.
Mô hình UTXO (Unspent Transaction Output)
Phần lớn các blockchain hiện đại như Bitcoin sử dụng mô hình UTXO để quản lý số dư. Theo phân tích từ Tấn Phát Digital, cấu trúc giao dịch này bao gồm:
Version: Xác định tập hợp các quy tắc giao dịch được áp dụng, đảm bảo tính tương thích giữa các nút mạng.
Input (Đầu vào): Tham chiếu đến mã định danh giao dịch (TXID) và chỉ số đầu ra của một giao dịch trước đó. Đây là bằng chứng về nguồn gốc hợp pháp của số tiền.
Output (Đầu ra): Chứa giá trị tính bằng đơn vị nhỏ nhất (Satoshi) và ScriptPubKey. Trường này xác định ai có quyền chi tiêu số tiền này trong tương lai.
ScriptSig: Mã mở khóa chứa chữ ký số và khóa công khai. Nó là bằng chứng về quyền sở hữu đối với các UTXO đầu vào.
Witness Data: Dữ liệu chữ ký được tách riêng để tối ưu hóa không gian (trong giao dịch SegWit), giúp giảm kích thước giao dịch và giải quyết lỗi dẻo giao dịch.
Cơ chế Script và Tính Linh hoạt của Điều kiện Chi tiêu
Blockchain sử dụng một ngôn ngữ lập trình dựa trên ngăn xếp được gọi là Script để định nghĩa các điều kiện chi tiêu. ScriptPubKey được đặt trên đầu ra của một giao dịch giống như một câu đố hoặc một ổ khóa, và ScriptSig cung cấp câu trả lời hoặc chìa khóa để giải quyết nó. Sự kết hợp này cho phép tạo ra các loại giao dịch từ đơn giản như chuyển tiền trực tiếp đến phức tạp như ví đa chữ ký (multisig) hoặc các hợp đồng thông minh cơ bản.
Genesis Block: Khối Khởi thủy và Những Bí ẩn Lịch sử
Mọi hành trình của hàng vạn dặm đều bắt đầu bằng một bước chân, và đối với mọi chuỗi khối, bước chân đó chính là Genesis Block (Khối 0). Đây là khối duy nhất không tham chiếu đến khối trước đó vì không có khối nào tồn tại trước nó. Trong cấu trúc dữ liệu, trường Previous Block Hash của khối này được lấp đầy bởi các số 0.
Khối Genesis của Bitcoin: Một Tuyên ngôn Chính trị
Được tạo ra vào ngày 3 tháng 1 năm 2009 bởi Satoshi Nakamoto, khối Genesis của Bitcoin chứa đựng những đặc điểm không bao giờ lặp lại:
Thông điệp biểu tượng: Satoshi đã nhúng dòng chữ "The Times 03/Jan/2009 Chancellor on brink of second bailout for banks" vào dữ liệu của khối. Đây không chỉ là một dấu ấn thời gian mà còn là một tuyên ngôn phê phán hệ thống tài chính tập trung và sự sụp đổ của các ngân hàng đầu tư lớn trong cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008.
50 BTC không thể tiêu: Một điểm đặc biệt trong mã nguồn của Bitcoin là giao dịch 50 BTC đầu tiên này không bao giờ có thể được chi tiêu. Các chuyên gia vẫn tranh luận liệu đây là một lỗi kỹ thuật của Satoshi hay là một nỗ lực cố tình để đảm bảo khối đầu tiên luôn là một điểm neo cố định trong cơ sở dữ liệu.
Khoảng nghỉ 6 ngày: Khối số 1 chỉ được khai thác vào ngày 9 tháng 1 năm 2009, tức là 6 ngày sau khối Genesis. Một số giả thuyết cho rằng Satoshi đã dành thời gian này để kiểm tra sự ổn định của hệ thống.
Hiện nay, khối Genesis đã trở thành một "đài tưởng niệm kỹ thuật số", nơi những người ủng hộ Bitcoin vẫn thường xuyên gửi những lượng nhỏ Satoshi vào đó như một hình thức tri ân, dù biết rằng số tiền đó sẽ vĩnh viễn không thể lấy ra.
Cơ chế Đồng thuận: Sự Biến đổi của Cấu trúc và Quy trình Xác thực Khối
Cách thức một khối được tạo ra và chấp nhận bởi mạng lưới được quyết định bởi cơ chế đồng thuận. Sự khác biệt giữa Proof of Work (PoW), Proof of Stake (PoS) và Proof of History (PoH) dẫn đến những biến đổi sâu sắc trong cấu trúc và hiệu suất của khối.
Proof of Work (PoW): Sự Cạnh tranh dựa trên Năng lượng
Trong PoW, thợ đào cạnh tranh bằng cách tiêu tốn năng lượng điện để tìm ra một Nonce hợp lệ. Khối trong PoW là bằng chứng vật lý cho việc một lượng lớn tài nguyên đã được sử dụng để bảo vệ mạng lưới. Tính bảo mật của nó nằm ở việc chi phí để viết lại lịch sử là quá lớn so với lợi ích có thể thu được.
Proof of Stake (PoS): Sự Chuyển dịch sang Quyền lực Kinh tế
Trong PoS, các "Validator" (người xác thực) thay thế thợ đào. Khả năng được chọn để tạo khối tỉ lệ thuận với số lượng đồng coin mà họ đặt cược (staking).
Validator & Staking: Ví dụ, Ethereum yêu cầu 32 ETH để vận hành một nút xác thực.
Cấu trúc Thời gian: PoS chia thời gian thành các "Slot" (12 giây) và "Epoch" (32 slot). Trong mỗi slot, một validator được chọn làm người đề xuất khối (proposer).
Slashing: Đây là cơ chế bảo mật quan trọng nhất của PoS. Nếu một validator có hành vi gian lận, một phần hoặc toàn bộ số tiền staking của họ sẽ bị "đốt" (burnt).
Proof of History (PoH): Đồng hồ Mật mã của Solana
Solana giới thiệu một cách tiếp cận đột phá để giải quyết vấn đề đồng bộ thời gian. PoH sử dụng một chuỗi băm liên tục (VDF - Verifiable Delay Function) để tạo ra một bản ghi lịch sử về thời gian đã trôi qua. Điều này cho phép các validator xác định thứ tự các giao dịch mà không cần liên lạc với nhau, giúp Solana đạt được tốc độ tạo khối cực nhanh.
An ninh Mạng lưới và Các Cuộc Tấn công vào Cấu trúc Khối
Mặc dù được thiết kế với độ bảo mật cao, blockchain vẫn phải đối mặt với các nguy cơ tiềm tàng nhắm vào cơ chế xác thực khối.
Cuộc tấn công 51% (51% Attack)
Đây là kịch bản nguy hiểm nhất khi một cá nhân hoặc nhóm kiểm soát hơn 51% sức mạnh băm (PoW) hoặc lượng coin staking (PoS) của mạng lưới. Với quyền lực này, họ có thể:
Chi tiêu gấp đôi (Double Spending): Gửi tiền cho ai đó, sau đó tạo ra một chuỗi khối bí mật dài hơn không chứa giao dịch đó và công khai nó để ghi đè lên chuỗi cũ.
Chặn giao dịch (DoS): Ngăn cản một số địa chỉ nhất định thực hiện giao dịch hoặc không cho các thợ đào khác tìm thấy khối.
Tuy nhiên, đối với các mạng lưới khổng lồ như Bitcoin, chi phí để thực hiện cuộc tấn công này là cực kỳ lớn. Theo ước tính từ Tấn Phát Digital vào năm 2024, để tấn công Bitcoin, một thực thể cần sở hữu hơn 304 EH/s sức mạnh tính toán, tương đương với hàng triệu thiết bị ASIC trị giá hàng tỷ USD.
Sự Tiến hóa Đa lớp: Từ Layer 1 đến Layer 3 và App-chains
Để giải quyết "Bộ ba bất khả thi" (Blockchain Trilemma) – bao gồm Bảo mật, Phi tập trung và Khả năng mở rộng – cấu trúc khối đã được phân tầng hóa.
Layer 1 (Lớp Cơ sở): Các blockchain như Bitcoin và Ethereum cung cấp tính bảo mật và phi tập trung cao nhất. Đây là nơi các khối được xác nhận cuối cùng và lưu trữ vĩnh viễn.
Layer 2 (Lớp Mở rộng): Các giải pháp như Rollups (Optimistic & ZK) giúp nén hàng nghìn giao dịch thành một lô duy nhất và chỉ gửi bằng chứng hợp lệ về Layer 1. Điều này giúp giảm đáng kể phí gas và tăng tốc độ xử lý.
Layer 3 và EDU Chain: Các lớp ứng dụng chuyên biệt như EDU Chain phục vụ ngành giáo dục phi tập trung (EduFi). Nó cho phép lưu trữ chứng chỉ học tập trên chuỗi và quản lý bản quyền nội dung thông qua Publisher NFTs. EDU Chain đã nhanh chóng trở thành một blockchain Layer 3 hàng đầu với TVL vượt qua 150 triệu USD.
Bối cảnh Chiến lược 2025: Blockchain như một Tài sản Quốc gia
Năm 2025 đánh dấu một bước ngoặt khi các khối dữ liệu blockchain trở thành một phần của chiến lược quốc gia. Hoa Kỳ đã chính thức hóa việc thiết lập một Kho Dự trữ Bitcoin Chiến lược (SBR).
Bảng xếp hạng các quốc gia nắm giữ Bitcoin hàng đầu (Tháng 7/2025):
Hoa Kỳ: 198.000 BTC
Trung Quốc: 194.000 BTC
Vương quốc Anh: 61.243 BTC
Ukraine: 46.351 BTC
Bhutan: 13.029 BTC
El Salvador: 6.003 BTC
Việt Nam cũng đang hoàn thiện khung pháp lý tài sản số trong năm 2025 nhằm ngăn chặn rửa tiền và thúc đẩy phát triển kinh tế số. Với khoảng 17 triệu người sở hữu tài sản số, Việt Nam hiện đứng thứ 5 thế giới về mức độ quan tâm đến lĩnh vực này.
Các Case Study Điển Hình về Cấu trúc Khối và An ninh Mạng lưới
Để hiểu rõ hơn về tính ứng dụng và những rủi ro thực tế, Tấn Phát Digital đã tổng hợp 5 trường hợp nghiên cứu quan trọng sau:
1. Sự cố Phân nhánh Bitcoin (2013): Khi Cơ sở Dữ liệu bị Lỗi
Vào ngày 11/3/2013, mạng lưới Bitcoin đã trải qua một cuộc khủng hoảng kỹ thuật khi phiên bản phần mềm 0.7 và 0.8 bất ngờ phân nhánh thành hai chuỗi khác nhau. Nguyên nhân là do một lỗi trong cơ sở dữ liệu BerkeleyDB (BDB) liên quan đến giới hạn số lượng khóa (lock limits) trong khối. Các nhà phát triển đã phải nhanh chóng đạt được sự đồng thuận để kêu gọi các thợ đào hạ cấp về phiên bản 0.7 nhằm hợp nhất lại chuỗi, tránh cho toàn bộ hệ thống bị sụp đổ vĩnh viễn.
2. Tấn công 51% vào Bitcoin Gold (2018)
Tháng 5/2018, mạng lưới Bitcoin Gold (BTG) đã bị tấn công 51%, dẫn đến thiệt hại hơn 17,5 triệu USD. Kẻ tấn công đã kiểm soát phần lớn sức mạnh băm (Hashpower) để thực hiện hành vi chi tiêu gấp đôi (double-spending), nhắm mục tiêu vào các sàn giao dịch thay vì người dùng cá nhân. Vụ việc này là minh chứng rõ nhất cho thấy các blockchain nhỏ có sức mạnh băm thấp rất dễ bị tổn thương trước các tác nhân sở hữu nguồn lực lớn.
3. Cuộc tấn công vào Ethereum Classic (2020)
Chỉ trong vòng vài ngày của tháng 8/2020, Ethereum Classic (ETC) đã bị tấn công 51% liên tiếp. Trong một đợt tấn công, kẻ xấu đã đánh cắp khoảng 807.260 ETC (tương đương 5,6 triệu USD) bằng cách thuê sức mạnh băm từ dịch vụ NiceHash với chi phí chỉ khoảng 192.000 USD. Kẻ tấn công đã tạo ra các khối riêng tư và sau đó công bố chúng để ghi đè lên các khối hợp lệ của mạng lưới, cho phép họ lấy lại số tiền đã chi tiêu trên các sàn giao dịch.
4. EIP-4844 (Blobs) và Cuộc Cách mạng Dữ liệu cho Layer 2 (2024)
Bản nâng cấp Dencun của Ethereum vào tháng 3/2024 đã giới thiệu cấu trúc "Blobs" (EIP-4844). Trước đây, các Layer 2 phải lưu trữ dữ liệu trong trường calldata vốn rất đắt đỏ và lưu trữ vĩnh viễn. Blobs cho phép lưu trữ dữ liệu tạm thời (khoảng 18 ngày) trong một không gian riêng biệt, giúp giảm phí giao dịch trên các Layer 2 như Arbitrum hay Optimism từ 80% đến 99%. Tuy nhiên, việc truyền tải các khối lớn hơn do chứa Blobs cũng làm tăng nhẹ tỷ lệ phân nhánh (fork rate) của mạng lưới.
5. EDU Chain: Layer 3 Chuyên biệt cho Định danh Giáo dục (2025)
EDU Chain đại diện cho xu hướng App-chains (chuỗi dành riêng cho ứng dụng). Được xây dựng trên Arbitrum Orbit, EDU Chain tối ưu hóa cấu trúc khối để lưu trữ chứng chỉ học tập dưới dạng On-chain credentials. Trong giai đoạn thử nghiệm, mạng lưới đã xử lý hơn 86 triệu giao dịch với sự tham gia của hàng trăm nghìn ví hoạt động độc nhất. Case study này cho thấy khả năng tùy biến của cấu trúc khối để phục vụ các ngành nghề cụ thể như giáo dục (EduFi), thay vì chỉ phục vụ tài chính đơn thuần.
Xem thêm: Tấn công 51% (51% Attack) là gì?
Phân biệt Block trong Blockchain và Block trên Mạng xã hội
Một sự nhầm lẫn phổ biến là đánh đồng khái niệm "block" (khối dữ liệu) với hành động "block" (chặn) trên mạng xã hội. Tấn Phát Digital xin làm rõ sự khác biệt:
Tính Bất biến: Trong blockchain, một khối đã xác nhận là vĩnh viễn. Trên mạng xã hội, việc chặn một tài khoản có thể dễ dàng đảo ngược (unblock).
Mục đích: Blockchain dùng để xây dựng sự tin cậy và lưu trữ giá trị. Mạng xã hội dùng để quản lý trải nghiệm cá nhân và ngăn chặn phiền hà.
Cơ chế thực hiện: Blockchain dựa trên thuật toán mật mã phi tập trung. Mạng xã hội dựa trên máy chủ tập trung của doanh nghiệp.
Giải đáp các Câu hỏi Thường gặp (FAQ) về Cấu trúc Khối
Ngoài những vấn đề đã nêu, dưới đây là 10 câu hỏi chuyên sâu được người dùng quan tâm nhất:
Khối trống (Empty Block) là gì và tại sao chúng tồn tại? Đôi khi thợ đào tạo ra một khối không chứa giao dịch nào ngoài giao dịch nhận thưởng (coinbase). Điều này xảy ra khi thợ đào tìm thấy một khối ngay sau khối trước đó và bắt đầu khai thác ngay lập tức để giành phần thưởng mà chưa kịp cập nhật danh sách giao dịch mới từ bộ nhớ đệm.
Block Height (Chiều cao khối) phản ánh điều gì? Đây là con số thứ tự của khối trong chuỗi, bắt đầu từ khối Genesis (chiều cao 0). Block Height giúp xác định vị trí của khối và tính toán độ dài của chuỗi khối hiện tại.
Cần bao nhiêu xác nhận (confirmations) để một giao dịch được coi là an toàn tuyệt đối? Mặc dù không có con số tuyệt đối, nhưng trong mạng lưới Bitcoin, 6 xác nhận (khoảng 1 giờ) thường được coi là an toàn cho các giao dịch lớn. Đối với thợ đào, phần thưởng khối chỉ có thể chi tiêu sau 100 xác nhận để đảm bảo khối đó không bị hủy bỏ do phân nhánh.
Sự khác biệt cốt lõi giữa Khối (Block) và Nút (Node) là gì? Khối là thực thể lưu trữ dữ liệu, trong khi Nút là thiết bị (máy chủ, máy tính) tham gia vào mạng lưới để lưu trữ, xác minh và lan truyền các khối đó. Nút đóng vai trò như "người gác cổng" kiểm tra tính hợp lệ của mọi khối mới.
Giao dịch Coinbase trong khối có vai trò gì đặc biệt? Đây luôn là giao dịch đầu tiên của mọi khối, dùng để trả phần thưởng khối và phí giao dịch cho thợ đào. Đây là cách duy nhất mà các đồng tiền mới (như Bitcoin) được đưa vào lưu thông.
Khối mồ côi (Orphan Block) và Khối chú bác (Uncle Block) khác nhau thế nào? Cả hai đều là các khối hợp lệ nhưng không nằm trong chuỗi chính. "Khối mồ côi" (phổ biến ở Bitcoin) không được nhận thưởng, trong khi "Khối chú bác" (trong Ethereum PoW cũ) vẫn được nhận một phần phần thưởng nhỏ để khuyến khích thợ đào.
Maximal Extractable Value (MEV) là gì? MEV là giá trị tối đa mà thợ đào hoặc validator có thể thu lợi thêm bằng cách sắp xếp lại, thêm hoặc loại bỏ các giao dịch trong một khối để tận dụng các cơ hội chênh lệch giá hoặc giao dịch trước (front-running).
Verkle Trees sẽ thay thế Merkle Trees trong Ethereum như thế nào? Verkle Trees sử dụng các cam kết đa thức giúp tạo ra các bằng chứng (witness) nhỏ hơn nhiều so với Merkle Trees (từ 150 KB xuống còn 1-2 KB). Điều này cho phép các "nút không lưu trạng thái" (stateless nodes) vận hành dễ dàng hơn.
Blobs (EIP-4844) giúp giảm phí Layer 2 ra sao? Blobs cung cấp một không gian dữ liệu tạm thời (chỉ tồn tại khoảng 18 ngày) thay vì lưu trữ vĩnh viễn trên Layer 1. Do không tốn tài nguyên lưu trữ vĩnh viễn, phí gửi dữ liệu của các Rollup giảm tới 80-99%.
Dữ liệu trong khối có thể bị thay đổi nếu đa số mạng lưới đồng ý không? Về lý thuyết, nếu một nhóm kiểm soát trên 51% sức mạnh mạng lưới, họ có thể thực hiện "tổ chức lại chuỗi" (reorganization) để thay đổi các khối gần nhất. Tuy nhiên, việc thay đổi các khối nằm sâu trong lịch sử (như khối Genesis) là bất khả thi do chi phí tài chính và tính toán cực lớn.
Triển vọng Tương lai
Cấu trúc khối là một trong những phát minh vĩ đại nhất của kỷ nguyên số, kết hợp hoàn hảo giữa toán học mật mã và lý thuyết trò chơi. Từ những trường dữ liệu nhỏ nhất như Nonce cho đến những ứng dụng vĩ mô như Kho Dự trữ Quốc gia, chúng ta thấy một sự chuyển mình mạnh mẽ của dữ liệu thành tài sản và niềm tin. Tấn Phát Digital tin rằng việc nắm vững cấu trúc khối chính là chìa khóa để định vị bản thân trong một thế giới mà sự phi tập trung là nền tảng của tự do tài chính.
Hash(Block) = SHA256(SHA256(Block_Header)
Công thức trên chính là trái tim đập nhịp nhàng của mạng lưới Bitcoin, duy trì sự ổn định của một nền kinh tế kỹ thuật số trị giá hàng nghìn tỷ đô la qua mỗi chu kỳ 10 phút. Sự ổn định đó chính là minh chứng hùng hồn nhất cho sức mạnh của cấu trúc khối trong blockchain.
