Làm một game khác làm một phần mềm ở chỗ thứ quan trọng nhất, cảm giác vui khi chơi, không viết trước được trong tài liệu. Trang này đi qua quy trình làm game theo từng giai đoạn, cách chọn Unity, Unreal, Godot hay game web HTML5 theo loại game, mô hình doanh thu ảnh hưởng tới thiết kế ra sao, những chi phí phát sinh sau ngày ra mắt, và cách doanh nghiệp dùng mini game cho marketing.
Sáu điểm khác biệt giải thích vì sao quy trình, ngân sách và cách đánh giá tiến độ của một dự án game không giống một dự án website hay ứng dụng quản lý.
Bảy giai đoạn, mỗi giai đoạn có đầu ra cụ thể và một điểm quyết định đi tiếp hay dừng. Game nhỏ có thể gộp vài giai đoạn, nhưng không nên bỏ prototype.
Một trang mô tả: thể loại, người chơi mục tiêu, vòng lặp chơi cốt lõi (người chơi làm gì lặp đi lặp lại trong mỗi phút), điểm khác biệt so với game cùng loại, nền tảng phát hành và mô hình doanh thu dự kiến. Kèm vài hình ảnh tham khảo về phong cách đồ họa.
Đầu ra: bản concept một trang và bộ hình tham khảo
Game Design Document mô tả luật chơi, cơ chế, hệ thống tiến trình, kinh tế trong game, cấu trúc màn chơi, giao diện và danh sách nội dung cần sản xuất. GDD là tài liệu sống, được cập nhật liên tục sau mỗi lần thử nghiệm, không phải bản hợp đồng đóng băng từ đầu.
Đầu ra: GDD phiên bản đầu, danh sách tính năng chia theo mức ưu tiên
Bản chơi được thô nhất có thể, dùng hình khối thay cho đồ họa, chỉ để trả lời một câu hỏi: vòng lặp chơi cốt lõi có vui không. Nên làm vài prototype cho vài hướng khác nhau. Đây là giai đoạn rẻ nhất để bỏ một ý tưởng không ổn.
Đầu ra: bản chơi thử nội bộ và quyết định đi tiếp, đổi hướng hoặc dừng
Một lát cắt nhỏ của game hoàn chỉnh ở chất lượng gần bản cuối: một màn chơi đầy đủ đồ họa, âm thanh, giao diện, hiệu ứng. Vertical slice cho biết chi phí thật để làm một đơn vị nội dung, từ đó ước tính lại toàn bộ dự án, và là thứ dùng để thuyết phục nhà đầu tư hay nhà phát hành.
Đầu ra: một màn chơi hoàn chỉnh, ước tính ngân sách và thời gian sát thực tế
Sản xuất toàn bộ nội dung theo khuôn đã kiểm chứng ở vertical slice. Bản alpha có đủ tính năng; bản beta có đủ nội dung và tập trung sửa lỗi, tối ưu hiệu năng trên nhiều dòng máy, hoàn thiện hướng dẫn chơi.
Đầu ra: bản beta chạy ổn định trên các thiết bị mục tiêu
Phát hành giới hạn ở một vài thị trường nhỏ để đo hành vi người chơi thật: tỷ lệ quay lại sau một ngày, bảy ngày, thời lượng mỗi phiên, chỗ người chơi bỏ cuộc, tỷ lệ mua hoặc xem quảng cáo. Dữ liệu này quyết định có nên chi tiền quảng bá lớn hay phải sửa tiếp.
Đầu ra: số liệu giữ chân và doanh thu trên mỗi người chơi, danh sách điều chỉnh
Mở rộng ra các thị trường chính, chạy quảng bá, rồi bước vào giai đoạn vận hành: sự kiện định kỳ, nội dung mới, cân bằng lại theo dữ liệu, hỗ trợ người chơi.
Đừng bỏ qua prototype
Sai lầm tốn kém nhất là đi thẳng từ ý tưởng sang sản xuất đồ họa. Khi đã có hàng trăm hình vẽ cho một cơ chế chơi, rất khó chấp nhận rằng cơ chế đó không vui. Prototype dùng hình khối đơn giản cho phép bỏ ý tưởng khi chi phí còn thấp, và thường chỉ sau vài lần thử mới tìm được hướng đáng làm.
Thay vì đo theo số tính năng đã xong, nên đo theo bản chơi được ở cuối mỗi chu kỳ ngắn (thường hai tuần). Mỗi bản chơi được người ngoài nhóm chơi thử, ghi lại chỗ họ bối rối, chỗ họ bỏ cuộc, chỗ họ muốn chơi lại. Những ghi chú đó cập nhật vào GDD và quyết định ưu tiên cho chu kỳ tiếp theo.
Với game có doanh thu, các chỉ số cần theo dõi từ soft launch trở đi gồm tỷ lệ người chơi quay lại sau một ngày và bảy ngày, thời lượng phiên chơi, điểm bỏ cuộc trong phần hướng dẫn, doanh thu trung bình trên mỗi người chơi và chi phí để có một người chơi mới. Ngưỡng đạt hay không đạt nên được đặt ra trước khi soft launch, không phải sau khi đã thấy số.
Không có engine tốt nhất, chỉ có engine hợp với loại game, nền tảng và đội ngũ. Bảng so sánh theo đặc điểm, sau đó là gợi ý theo từng loại game.
| Tiêu chí | Unity | Unreal Engine | Godot | Game web HTML5 |
|---|---|---|---|---|
| Hợp với | Game mobile 2D và 3D, casual đến mid-core, game đa nền tảng | Game 3D đồ họa cao trên PC và console, mô phỏng, trình diễn kiến trúc | Game 2D và 3D quy mô nhỏ đến vừa, nhóm nhỏ, dự án muốn tự chủ engine | Mini game chạy ngay trên trình duyệt, game marketing, game trong Zalo Mini App |
| Ngôn ngữ chính | C# | C++ và Blueprint (lập trình kéo thả) | GDScript, C# | JavaScript hoặc TypeScript với thư viện như Phaser, PixiJS, Three.js; hoặc Cocos Creator |
| Nền tảng xuất bản | Rất rộng: iOS, Android, PC, console, web | PC, console, mobile; xuất web hạn chế | PC, mobile, web; console qua đơn vị trung gian | Mọi thiết bị có trình duyệt, không cần cài đặt |
| Dung lượng và tốc độ mở | Trung bình; bản web khá nặng | Lớn; không hợp với game cần tải nhanh | Nhẹ | Nhẹ nhất nếu tối ưu tốt; mở bằng một đường link |
| Nhân lực | Đông, nhiều tài liệu và gói tài nguyên có sẵn | Ít hơn, cần kinh nghiệm C++ cho phần sâu | Cộng đồng đang lớn nhanh nhưng còn nhỏ hơn hai engine trên | Dễ tìm lập trình viên web, nhưng cần người hiểu tối ưu đồ họa trên trình duyệt |
| Giấy phép | Thương mại, có các gói trả phí; điều khoản từng thay đổi nên cần đọc bản hiện hành | Thương mại, thu phí bản quyền theo doanh thu sau một ngưỡng; đọc điều khoản hiện hành | Mã nguồn mở (giấy phép MIT), không thu phí bản quyền | Phần lớn thư viện mã nguồn mở; kiểm tra giấy phép từng thư viện |
Điều khoản giấy phép và phí của các engine thương mại từng thay đổi trong những năm gần đây. Trước khi chốt engine cho một dự án có doanh thu, hãy đọc điều khoản đang có hiệu lực trên trang chính thức của nhà phát triển engine và tính thử chi phí ở mức doanh thu bạn kỳ vọng.
Mô hình doanh thu không phải thứ gắn thêm vào sau khi làm xong. Nó quyết định nhịp chơi, độ khó, hệ thống phần thưởng và cả cách kể chuyện, nên phải được chọn ngay từ GDD.
| Mô hình | Cách hoạt động | Tác động lên thiết kế |
|---|---|---|
| Mua trong game (IAP) | Bán vật phẩm, tiền ảo, gói nội dung, vé sự kiện | Phải thiết kế kinh tế trong game từ đầu: thứ gì bán, bán với giá trị nào, người không trả tiền có còn thấy công bằng không. Doanh thu thường đến từ một nhóm nhỏ người chơi chi nhiều, nên cần nội dung mới liên tục. |
| Quảng cáo có thưởng | Người chơi chủ động xem quảng cáo để nhận thưởng: hồi sinh, nhân đôi phần thưởng, mở rương | Phải tạo ra những khoảnh khắc người chơi thật sự muốn thứ phần thưởng mang lại. Ít gây khó chịu hơn quảng cáo chen ngang vì người chơi tự chọn xem. |
| Quảng cáo chen ngang | Quảng cáo toàn màn hình giữa các màn chơi | Cần đặt ở điểm nghỉ tự nhiên và giới hạn tần suất. Lạm dụng làm giảm mạnh tỷ lệ quay lại; cửa hàng ứng dụng cũng có quy định về cách hiển thị. |
| Trả phí một lần | Người chơi mua game một lần, không bán thêm hoặc bán thêm bản mở rộng | Thiết kế tự do nhất vì không phải tối ưu chuyện người chơi chi tiêu. Đổi lại phải thuyết phục người chơi trả tiền trước khi được chơi, nên cần trang giới thiệu, video và đánh giá rất tốt. |
| Gói định kỳ, thẻ mùa | Trả phí theo tháng hoặc theo mùa để nhận phần thưởng và đặc quyền | Cần lịch nội dung đều đặn để người chơi thấy đáng tiền mỗi kỳ. Đi kèm áp lực vận hành dài hạn. |
| Không thu tiền trực tiếp | Game marketing, game đào tạo: doanh nghiệp trả chi phí, người chơi chơi miễn phí | Mục tiêu đo bằng khách hàng tiềm năng, lượt tương tác, mức độ ghi nhớ thương hiệu hay kết quả học, nên thiết kế xoay quanh hành động mà doanh nghiệp muốn người chơi làm sau khi chơi. |
Nhiều game mobile hiện nay kết hợp quảng cáo có thưởng cho người không trả tiền với gói mua bỏ quảng cáo và vật phẩm cho người sẵn sàng chi. Cách này mở rộng nguồn thu nhưng làm thiết kế phức tạp hơn: phải cân bằng để người chơi miễn phí vẫn thấy vui, người trả tiền thấy đáng tiền, và không ai cảm thấy bị ép.
Mỗi loại tài nguyên trong game có nguồn sinh ra (phần thưởng, mua bằng tiền thật) và chỗ tiêu hao (nâng cấp, mua vật phẩm). Nếu nguồn lớn hơn chỗ tiêu, tài nguyên mất giá và người chơi hết mục tiêu; nếu ngược lại, người chơi miễn phí bị kẹt và bỏ đi. Mô phỏng dòng tài nguyên bằng bảng tính trước khi đưa vào game giúp phát hiện mất cân bằng sớm.
Apple và Google có quy định riêng về thanh toán trong ứng dụng, về hộp quà ngẫu nhiên (thường phải công bố tỷ lệ nhận vật phẩm) và về quảng cáo với người chơi nhỏ tuổi. Một số thị trường còn có quy định riêng về hộp quà ngẫu nhiên. Thiết kế vi phạm có thể khiến game bị từ chối hoặc gỡ khỏi cửa hàng.
Đang có ý tưởng game hoặc mini game cho thương hiệu?
Gửi mô tả ngắn: thể loại, người chơi mục tiêu, nền tảng và mục tiêu kinh doanh. Chúng tôi sẽ trao đổi về phạm vi hợp lý và hướng làm phù hợp.
Ngân sách thường chỉ được tính đến ngày phát hành. Với nhiều game, phần lớn chi phí lại nằm sau ngày đó. Sáu khoản cần đưa vào kế hoạch.
Lập ngân sách theo vòng đời, không theo dự án
Game chơi một mình, trả phí một lần, không có máy chủ có chi phí vận hành thấp nhất. Game miễn phí có máy chủ, bán vật phẩm và chạy sự kiện cần ngân sách vận hành đều đặn, thường kéo dài nhiều năm nếu game sống được. Hãy quyết định loại game nào bạn có khả năng nuôi trước khi quyết định làm loại game nào.
Không phải doanh nghiệp nào làm game cũng muốn bán game. Nhiều thương hiệu dùng mini game để thu hút khách tham gia chiến dịch, thu thập khách hàng tiềm năng hay kích hoạt mã khuyến mại trên bao bì.
Luật chơi hiểu được trong vài giây. Người chơi đến từ quảng cáo hoặc mã QR, không có tâm thế đọc hướng dẫn. Nếu phải giải thích, game đã quá phức tạp cho mục đích này.
Mở nhanh trên điện thoại. Phần lớn người chơi dùng điện thoại và mạng di động. Mỗi giây chờ tải là một phần người chơi thoát ra trước khi thấy màn hình đầu tiên.
Kết quả do máy chủ quyết định. Nếu trình duyệt tự quyết định trúng hay trượt, người rành kỹ thuật có thể can thiệp để luôn trúng giải lớn. Kết quả, số lượng giải còn lại và giới hạn lượt chơi phải nằm ở máy chủ, kèm nhật ký để đối chiếu.
Chống gian lận theo người chứ không theo thiết bị. Giới hạn lượt chơi theo số điện thoại đã xác thực, tài khoản Zalo hay mã in trên bao bì khó lách hơn giới hạn theo trình duyệt.
Thể lệ và giải thưởng minh bạch. Công bố thể lệ, cơ cấu giải, thời gian chương trình và cách nhận giải. Chương trình có giải thưởng có thể phải thông báo hoặc đăng ký khuyến mại theo quy định hiện hành; nên kiểm tra trước khi chạy.
Dữ liệu thu thập có sự đồng ý. Ghi rõ thông tin thu thập dùng để làm gì và cho người chơi lựa chọn nhận tin. Danh sách khách hàng có được nhờ chương trình chỉ có giá trị lâu dài khi được dùng đúng cam kết.
Giá trị lớn nhất của mini game thường nằm ở bước tiếp theo: người chơi đã đồng ý nhận tin được đưa vào Zalo OA hoặc danh sách email để chăm sóc, mã giảm giá dẫn về trang bán hàng, và số liệu chương trình cho biết kênh quảng cáo nào mang lại người chơi thật. Mini game nên được gắn với một landing page chiến dịch có đo lường đầy đủ, thay vì đứng riêng lẻ.
Ba tình huống điển hình và cách ghép phạm vi. Đây là ví dụ minh họa, không phải dự án cụ thể.
Mỗi dự án game bắt đầu từ việc thống nhất phạm vi: loại game, nền tảng, mục tiêu và nguồn lực vận hành sau ra mắt. Gửi thông tin để trao đổi trước khi đi vào chi tiết.