Sự tiến hóa của mạng lưới Ethereum trong giai đoạn từ năm 2024 đến năm 2026 đã định nghĩa lại hoàn toàn khái niệm về chi phí vận hành trên chuỗi khối. Bước vào quý đầu năm 2026, sau khi triển khai thành công nâng cấp Fusaka và các đợt chia tách thông số Blob (BPO), mạng lưới Ethereum đã chuyển mình từ một hệ thống thường xuyên tắc nghẽn thành một lớp thanh toán (settlement layer) có hiệu suất cực cao. Tuy nhiên, nghịch lý của sự hiệu quả là khi nền tảng phí gas trung bình giảm xuống mức thấp kỷ lục—thường chỉ dao động quanh ngưỡng 0,01 USD đến 0,15 USD—thì bất kỳ sự gia tăng đột biến nào của phí gas cũng trở thành một tín hiệu cảnh báo quan trọng về các biến động kinh tế, sự thay đổi trong hành vi người dùng hoặc các lỗ hổng an ninh mới phát sinh.
Theo đội ngũ phân tích tại Tấn Phát Digital, việc hiểu rõ phí gas tăng đột biến là dấu hiệu gì trong bối cảnh hạ tầng năm 2026 yêu cầu một cái nhìn đa chiều về các nâng cấp như Glamsterdam, cơ chế Danksharding và sự trỗi dậy của các giải pháp Layer 2 và Layer 3.
Bối cảnh hạ tầng Ethereum và thị trường phí gas giai đoạn 2025-2026
Để phân tích các đợt tăng gas đột biến, trước hết cần xem xét nền tảng kỹ thuật đã được thiết lập. Cuối năm 2025, nâng cấp Fusaka đã giới thiệu Peer Data Availability Sampling (PeerDAS), cho phép các nút mạng chỉ cần lưu trữ và xác thực từng mảnh nhỏ của các Blob dữ liệu thay vì toàn bộ đối tượng. Điều này đã giải phóng đáng kể băng thông mạng và hạ thấp rào cản tham gia cho các nút lưu trữ tại nhà, đồng thời tạo không gian cho việc tăng giới hạn gas khối L1 từ 45 triệu lên 60 triệu đơn vị.
Sự sụt giảm phí gas trung bình lên tới 95% so với đỉnh điểm năm 2024 không phải là kết quả của việc giảm nhu cầu, mà là do sự chuyển dịch hiệu quả của lưu lượng giao dịch sang các Rollup. Tính đến đầu năm 2026, các mạng Layer 2 như Arbitrum, Optimism và Base đã xử lý khoảng 58% đến 65% tổng khối lượng giao dịch. Trong bối cảnh này, một đợt phí gas ethereum tăng mạnh trên lớp 1 (Layer 1) không còn là hiện tượng phổ biến hàng ngày mà thường gắn liền với những sự kiện đặc biệt.
Thống kê hiệu suất và chi phí mạng lưới Ethereum năm 2026
Dưới đây là tổng hợp các chỉ số mạng lưới quan trọng được Tấn Phát Digital ghi nhận trong tháng 1/2026:
Số lượng giao dịch hàng ngày (L1): Đạt mức 2,5 - 2,9 triệu giao dịch, tăng khoảng 100% so với thời điểm đầu năm 2025.
Phí giao dịch L1 (ETH Transfer): Trung bình chỉ khoảng 0,01 USD, một bước tiến lớn so với mức đỉnh 50 USD của năm 2021.
Phí hoán đổi (DEX Swap) trên L1: Dao động từ 0,04 - 0,15 USD, mức thấp kỷ lục trong lịch sử phát triển của mạng lưới.
Tỷ trọng giao dịch Stablecoin: Chiếm từ 35% - 40% tổng lưu lượng, đóng vai trò là động lực chính của việc sử dụng mạng lưới.
Phí giao dịch trung bình trên Layer 2: Giảm xuống dưới mức 0,01 USD, tương ứng với mức giảm 60-90% sau khi kích hoạt nâng cấp Fusaka.
Phân tích dữ liệu cho thấy mặc dù số lượng giao dịch đạt mức cao kỷ lục, phí gas vẫn duy trì ở mức thấp nhờ vào việc tăng giới hạn gas khối và khả năng cung cấp dữ liệu Blob dồi dào. Khi phí gas bắt đầu tăng cao bất thường, nó thường phản ánh một sự tắc nghẽn mạng blockchain mang tính cục bộ hoặc một cuộc cạnh tranh khốc liệt để giành quyền ưu tiên trong một không gian khối hữu hạn.
Xem thêm: Blockspace là gì - Mô hình kinh tế quan trọng trong thị trường crypto
Phân tích các nguyên nhân gây tăng phí gas đột biến
Khi quan sát thấy phí gas tăng đột biến, các nhà phân tích on-chain tại Tấn Phát Digital thường tập trung vào ba kịch bản chính: các đợt phát hành tài sản quy mô lớn, sự tập trung của các hoạt động bot tự động và các cuộc tấn công khai thác giá trị.
Các đợt phát hành mã thông báo và sự kiện "Thiên nga đen" on-chain
Trường hợp điển hình nhất là đợt ra mắt mã thông báo WLFI vào tháng 9 năm 2025. Sự kiện này đã đẩy phí gas từ mức dưới 1 Gwei lên hơn 100 Gwei (đỉnh điểm đạt 120 Gwei) trong vòng vài giờ. Chi phí thực hiện một lệnh hoán đổi trên DEX đã vọt lên tới 145 USD, trong khi các giao dịch cơ bản cũng vượt quá 10 USD. Dấu hiệu này cho thấy:
Áp lực Mempool: Hơn 1,58 triệu giao dịch liên quan đến một hợp đồng duy nhất đã được ghi nhận trong 24 giờ, gây ra sự bão hòa.
Sự thống trị của tự động hóa: Khoảng 55% đến 65% lưu lượng truy cập là các hàm tự động từ bot, làm trầm trọng thêm tình trạng tắc nghẽn.
Hiệu ứng tâm lý người dùng: Việc người dùng liên tục gửi lại giao dịch với phí ưu tiên cao hơn tạo ra một vòng lặp đẩy giá gas lên cao theo hàm mũ.
Dấu hiệu MEV Attack và chiến thuật của Searcher
Phí gas ethereum tăng mạnh thường là chỉ báo rõ ràng của một cuộc tấn công MEV (Maximal Extractable Value). Các bot MEV sẵn sàng trả phí gas cực cao để đảm bảo giao dịch được đặt vào vị trí chiến lược nhằm thực hiện tấn công sandwich hoặc front-running. Năm 2026, khi mạng lưới tích hợp ePBS thông qua nâng cấp Glamsterdam, các đợt tăng phí đột biến vẫn báo hiệu:
Sự cạnh tranh của Builder: Các đơn vị xây dựng khối đấu giá khốc liệt để giành quyền xử lý các giao dịch có giá trị cao.
Khai thác chênh lệch giá: Biến động mạnh của thị trường ngoại chuỗi dẫn đến làn sóng bot arbitrage đổ bộ vào on-chain.
Hiện tượng đầu độc địa chỉ và rác dữ liệu on-chain
Một khía cạnh đáng lo ngại là phí gas thấp kỷ lục lại trở thành động lực cho các hình thức tấn công mới như "Address Poisoning" (đầu độc địa chỉ). Khi phí gas chỉ còn 0,01 USD, kẻ tấn công có thể gửi hàng triệu giao dịch rác giá trị bằng không nhằm làm nhiễu lịch sử giao dịch của người dùng, lừa họ chuyển tiền vào các địa chỉ giả mạo có ký tự tương đồng.
Xem thêm: Miner Extractable Value (MEV) là gì? Giải pháp Chuyên sâu cho Miner 2026
Nâng cấp Glamsterdam và lộ trình điều tiết phí gas năm 2026
Glamsterdam, triển khai vào nửa đầu năm 2026, là câu trả lời kỹ thuật của Ethereum đối với các đợt tăng gas đột biến. Bản nâng cấp này tập trung vào các đặc tính sau:
Enshrined PBS (ePBS): Mục tiêu phi tập trung hóa việc xây dựng khối, từ đó giảm thiểu sự thao túng phí từ MEV.
Parallel Execution (Xử lý song song): Cho phép xử lý giao dịch đồng thời thông qua EIP-7928, giúp ngăn chặn tình trạng tắc nghẽn cục bộ khi một hợp đồng thông minh cụ thể (như đợt mint NFT) bị quá tải.
ZK Proof Validation: Chuyển dần sang xác thực bằng bằng chứng không tiết lộ tri thức để giảm tải tính toán cho các nút mạng, giúp duy trì mức phí thấp ngay cả khi giới hạn gas tăng lên.
Blob Target Expansion: Tăng dung lượng dữ liệu cho Layer 2, giữ cho mức phí trên các mạng này luôn ổn định dưới ngưỡng 0,01 USD.
Bên cạnh đó, nâng cấp Hegota vào cuối năm 2026 với cấu trúc cây Verkle sẽ giúp các nút mạng trở nên "nhẹ" hơn, giảm 90% yêu cầu lưu trữ và tăng khả năng xử lý của toàn mạng lưới.
Cơ chế phí gas L1 so với L2 và L3 trong năm 2026
Trong khi Layer 1 đóng vai trò là lớp bảo mật tối cao, Layer 2 và Layer 3 là nơi diễn ra các hoạt động kinh tế hàng ngày. Cơ chế Danksharding đã thay đổi cách L2 trả phí thông qua "Blobs"—những gói dữ liệu tạm thời có thị trường phí riêng biệt. Nếu phí gas ethereum tăng mạnh đồng thời với phí Blob, đó là dấu hiệu của sự bão hòa dữ liệu từ quá nhiều Layer 2 hoặc sự cố hạ tầng buộc một mạng Layer 2 lớn phải đẩy dữ liệu cứu hộ lên chuỗi chính.
Danh sách 10 Case Study tiêu biểu về biến động mạng lưới (2025 - 2026)
Để hiểu rõ hơn về tác động của phí gas, Tấn Phát Digital đã tổng hợp 10 trường hợp thực tế tiêu biểu:
Sự kiện WLFI (09/2025): Đây là sự kiện gây nghẽn mạng nghiêm trọng nhất năm 2025. Phí gas tăng vọt 1.170%, từ 0,20 Gwei lên 2,54 Gwei, khiến các giao dịch claim token tốn kém tới 100 USD phí gas thay vì mức vài cent thông thường.
Đợt tấn công Address Poisoning (01/2026): Sau khi nâng cấp Fusaka làm giảm phí gas xuống dưới 0,01 USD, các nhóm hacker đã thực hiện hàng triệu giao dịch rác, gây ra sự bùng nổ số lượng địa chỉ mới nhưng thực tế là để đầu độc lịch sử giao dịch của người dùng.
Chiến lược Staking của BitMine (01/2026): Công ty của chuyên gia Tom Lee đã stake thêm 86.400 ETH, nâng tổng mức stake lên hơn 1 triệu ETH. Hoạt động này cho thấy các định chế tài chính lớn đang tận dụng phí mạng thấp để tối ưu hóa lợi nhuận staking.
Sự trỗi dậy của Bot Jaredfromsubway: Bot này nổi tiếng với các đợt tấn công sandwich quy mô lớn. Trong các giai đoạn gas biến động, bot này sẵn sàng trả phí tip cho validator cao gấp hàng chục lần mức phí trung bình để giành quyền ưu tiên trong khối.
Kraken xStocks trên Ethereum: Kraken triển khai chứng khoán mã hóa giúp người dùng giao dịch cổ phiếu Mỹ trực tiếp trên blockchain. Hoạt động này tạo ra lưu lượng giao dịch stablecoin ổn định, chiếm tới 40% khối lượng mạng lưới năm 2026.
Lỗ hổng bảo mật DMM Bitcoin (05/2024): Một case study điển hình về rủi ro address poisoning khiến sàn giao dịch này mất hơn 300 triệu USD, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kiểm tra địa chỉ ngay cả khi phí gas thấp.
Lộ trình BPO (12/2025 - 01/2026): Việc nâng dần giới hạn Blob từ 6 lên 21 theo từng giai đoạn giúp phí Layer 2 duy trì ổn định mà không gây sốc cho băng thông của các nút mạng (node operators).
Chu kỳ Pectra (05/2025): Ngay sau nâng cấp Pectra, giá ETH tăng 22% chỉ trong một ngày, dẫn đến nhu cầu giao dịch tăng đột biến khiến phí gas tăng cục bộ trước khi ổn định trở lại.
ZKsync Atlas Upgrade: Bản nâng cấp này giúp tăng tốc độ thực thi nhưng đồng thời làm thay đổi cách thức L2 tương tác với L1, đôi khi tạo ra các đợt tăng phí gas tạm thời trên mạng chính khi dữ liệu được batch lên chuỗi.
Olympus DAO Cross-chain Utility: Việc tích hợp các tiện ích bắc cầu (bridging utility) giúp token OHM có thể di chuyển mượt mà giữa Ethereum và Avalanche, cho thấy phí gas thấp đang thúc đẩy các chiến lược quản lý vốn đa chuỗi.
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
1. Phí gas Ethereum trung bình năm 2026 là bao nhiêu? Trong điều kiện bình thường, phí gas Ethereum đã giảm xuống mức cực thấp, trung bình khoảng 0,01 USD nhờ sự phát triển của Layer 2 và các bản nâng cấp mạng lưới.
2. Bản nâng cấp Fusaka (tháng 12/2025) đã mang lại cải tiến gì nổi bật? Fusaka giới thiệu PeerDAS giúp các nút mạng lưu trữ dữ liệu hiệu quả hơn và tăng giới hạn gas khối lên 60 triệu đơn vị, giúp tăng thông lượng mạng lưới đáng kể.
3. Tại sao phí gas thấp lại dẫn đến sự gia tăng của Address Poisoning? Do chi phí thực hiện một giao dịch chỉ còn dưới 0,01 USD, những kẻ tấn công có thể dễ dàng gửi hàng loạt giao dịch rác (dust transfers) đến hàng trăm nghìn ví mà không tốn nhiều chi phí để lừa người dùng.
4. Làm thế nào để bảo vệ bản thân khỏi các cuộc tấn công MEV sandwich? Người dùng có thể sử dụng các tính năng như "MEV Guard" trên ví Rabby hoặc gửi giao dịch qua các pool riêng tư như Flashbots Protect để tránh việc bị bot theo dõi trong mempool công khai.
5. Sự kiện WLFI vào tháng 9/2025 đã tác động như thế nào đến phí gas? Đợt mở bán này đã khiến phí gas tăng vọt từ dưới 1 Gwei lên hơn 100 Gwei, đẩy chi phí các lệnh hoán đổi trên DEX lên mức 145 USD do nhu cầu giao dịch tập trung quá lớn.
6. ERC-2612 "Permit" là gì và nó giúp ích gì cho người dùng? Đây là tiêu chuẩn cho phép người dùng ký phê duyệt chi tiêu token offline thay vì phải thực hiện một giao dịch on-chain riêng biệt, giúp tiết kiệm phí gas và đơn giản hóa quy trình tương tác DeFi.
7. Nâng cấp Glamsterdam (nửa đầu 2026) giải quyết vấn đề gì? Glamsterdam tập trung vào xử lý giao dịch song song (parallel processing) và tách biệt người đề xuất - người xây dựng khối (ePBS) để tăng hiệu suất và giảm rủi ro tập trung MEV.
8. Tại sao nguồn cung ETH lại có xu hướng lạm phát nhẹ vào đầu năm 2026? Vì phí gas duy trì ở mức quá thấp, lượng ETH bị đốt cháy không đủ để bù đắp cho lượng ETH mới phát hành làm phần thưởng cho những người tham gia staking.
9. Công nghệ Verkle Trees trong nâng cấp Hegota có vai trò gì? Nó giúp giảm dung lượng lưu trữ cần thiết cho các nút mạng tới 90%, cho phép các thiết bị phần cứng thông thường cũng có thể tham gia vận hành nút mạng Ethereum.
10. Tôi nên làm gì khi nhận thấy phí gas bất ngờ tăng đột biến? Bạn nên kiểm tra các công cụ như Ethereum Gas Tracker để xác định nguyên nhân, cân nhắc chuyển sang giao dịch trên Layer 2 hoặc sử dụng tính năng mô phỏng giao dịch để đảm bảo không bị mất phí vô ích cho các lệnh thất bại.
Tối ưu hóa phí gas: Công cụ và chiến lược từ Tấn Phát Digital
Để điều hướng trong môi trường phí gas biến động, người dùng chuyên nghiệp nên áp dụng các giải pháp sau:
Sử dụng Dashboard chuyên sâu: Ngoài Etherscan Gas Tracker, các công cụ như Dune MEV Dashboards hay EigenPhi cung cấp cái nhìn sâu sắc về các hoạt động của bot và dòng tiền DeFi.
Ví điện tử thông minh: Sử dụng Rabby hoặc MetaMask với tính năng mô phỏng giao dịch để hiển thị chính xác phí gas thực tế và cảnh báo rủi ro trước khi ký lệnh.
Account Abstraction: Tận dụng các giải pháp "Paymaster" để trả phí gas bằng các token khác như USDC, USDT hoặc thực hiện các giao dịch không tốn phí (gasless) được tài trợ bởi các ứng dụng.
So sánh kinh tế học phí Gas năm 2026
Tấn Phát Digital thực hiện phép so sánh giữa ba mạng lưới lớn nhất hiện nay:
Mạng lưới Ethereum (L1 + L2):
Triết lý: Chú trọng đa lớp (Rollup-centric).
Cơ chế phí: Sử dụng EIP-1559 (Phí cơ bản + Tip).
Phí trung bình: Khoảng 0,01 - 0,15 USD trên L1 và dưới 0,01 USD trên L2.
Ưu điểm: Tính bảo mật và phi tập trung dẫn đầu thị trường.
Mạng lưới Solana:
Triết lý: Hệ thống đơn khối (Monolithic).
Cơ chế phí: Phí cố định kết hợp phí ưu tiên.
Phí trung bình: Cực thấp, chỉ khoảng 0,004 USD.
Ưu điểm: Tốc độ giao dịch nhanh và chi phí tối ưu.
Mạng lưới Bitcoin (L1 + Lightning):
Triết lý: Tập trung lưu trữ giá trị.
Cơ chế phí: Đấu giá Mempool đơn giản.
Phí trung bình: Dao động 1 - 5 USD trên L1 nhưng dưới 0,01 USD trên Lightning.
Ưu điểm: Độ an toàn tuyệt đối và tính khan hiếm cao.
Ý nghĩa kinh tế và Cảnh báo an toàn
Việc phí gas tăng đột biến không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn tác động trực tiếp đến cung tiền ETH. Khi phí tăng, lượng ETH bị đốt cháy tăng vọt, tạo ra trạng thái giảm phát ngắn hạn, tác động tích cực đến giá trị tài sản. Tuy nhiên, người dùng cần dừng giao dịch ngay lập tức nếu thấy các dấu hiệu bất thường:
Phí gas tăng vọt không rõ nguyên nhân (không có sự kiện lớn).
Sự khác biệt quá lớn giữa phí ước tính và thực tế.
Hàng đợi giao dịch chờ (Pending queue) tăng nhanh liên tục.
Phí gas Ethereum năm 2026 không còn là rào cản mà là một chỉ báo thông minh. Việc thấu hiểu các tín hiệu từ phí gas sẽ giúp nhà đầu tư nắm bắt cơ hội và bảo vệ tài sản hiệu quả trong kỷ nguyên Web3 mới.
