Sự chuyển dịch của mạng lưới Ethereum từ cơ chế đồng thuận Proof of Work (PoW) sang Proof of Stake (PoS) thông qua sự kiện "The Merge" không chỉ đơn thuần là một thay đổi kỹ thuật về cách thức bảo mật mạng lưới mà còn là một cuộc tái cấu trúc toàn diện đối với quy trình sản xuất khối. Theo nhận định từ đội ngũ chuyên gia tại Tấn Phát Digital, trong kiến trúc mới này, sự xuất hiện của các Block Builder (Người xây dựng khối) đã trở thành một thành phần cốt lõi, đóng vai trò là kiến trúc sư trưởng của không gian khối (blockspace).
Block Builder không chỉ là những thực thể kỹ thuật đơn thuần; họ là những tác nhân kinh tế tinh vi vận hành trong một thị trường cạnh tranh khốc liệt nhằm tối đa hóa Giá trị có thể trích xuất (Maximal Extractable Value - MEV). Việc hiểu rõ Block Builder là ai và họ vận hành như thế nào trong chuỗi cung ứng MEV là chìa khóa để nắm bắt tương lai của tính phi tập trung, khả năng kháng kiểm duyệt và hiệu quả kinh tế của blockchain Ethereum. Vào đầu năm 2026, mạng lưới Ethereum đang duy trì hiệu suất ổn định với khoảng 7.170 khối mỗi ngày.
Chuỗi cung ứng MEV và Sự phân tách Vai trò trong PoS
Trong mô hình sản xuất khối truyền thống của PoW, các thợ đào (miners) đóng cả hai vai trò: xây dựng nội dung khối và đề xuất khối đó vào chuỗi. Tuy nhiên, sự phức tạp ngày càng tăng của MEV đã dẫn đến một cuộc khủng hoảng về tính phi tập trung. Các thợ đào lớn có đủ nguồn lực để vận hành các thuật toán tối ưu hóa giao dịch phức tạp sẽ thu được lợi nhuận cao hơn đáng kể so với các thợ đào nhỏ, từ đó tạo ra xu hướng tập trung hóa mạnh mẽ. Để giải quyết vấn đề này, cộng đồng Ethereum đã giới thiệu khái niệm Proposer-Builder Separation (PBS - Phân tách Người đề xuất và Người xây dựng).
Cấu trúc đa tầng của Chuỗi cung ứng MEV
Chuỗi cung ứng MEV hiện đại được cấu thành từ một chuỗi các thực thể chuyên biệt hóa. Tấn Phát Digital đã hệ thống lại quy trình này như sau:
Dòng lệnh (Orderflow):
Thực thể: Users / RPCs.
Chức năng chính: Tạo ra các giao dịch gốc từ ý định hoán đổi, cho vay hoặc chuyển tiền.
Động lực kinh tế: Thực hiện giao dịch hiệu quả, trượt giá thấp.
Người tìm kiếm (Searchers):
Thực thể: MEV Bots.
Chức năng chính: Sử dụng thuật toán để phát hiện các cơ hội chênh lệch giá, thanh lý hoặc sandwich.
Động lực kinh tế: Lợi nhuận từ việc trích xuất MEV.
Người xây dựng (Builders):
Thực thể: Block Builders.
Chức năng chính: Gom các bundle từ searcher và giao dịch từ mempool thành một khối tối ưu.
Động lực kinh tế: Phí giao dịch và phần MEV còn lại sau khi trả thầu.
Bộ chuyển tiếp (Relayers):
Thực thể: MEV Relays.
Chức năng chính: Trung gian tin cậy xác thực tính hợp lệ của khối và quản lý quá trình đấu giá.
Động lực kinh tế: Duy trì uy tín và tính trung lập của mạng lưới.
Người xác thực (Validators):
Thực thể: Proposers.
Chức năng chính: Chọn khối có giá thầu cao nhất để ký duyệt và đưa vào blockchain.
Động lực kinh tế: Phần thưởng khối và giá thầu từ Builder.
Trong cấu trúc này, Block Builder đứng ở vị trí trung tâm, đóng vai trò là "người tổng hợp" (aggregator) cuối cùng của tất cả các hoạt động MEV và giao dịch người dùng trước khi chúng được đề xuất chính thức.
Xem thêm: Miner Extractable Value (MEV) là gì? Giải pháp Chuyên sâu cho Miner 2026
Block Builder: Bản chất, Chức năng và Quy trình Kỹ thuật
Block Builder là những thực thể chuyên môn hóa cao, thường sở hữu hạ tầng phần cứng mạnh mẽ và các thuật toán độc quyền để giải quyết bài toán tối ưu hóa tổ hợp trong thời gian thực. Nhiệm vụ của họ là tạo ra một execution payload (phần tải thực thi) có giá trị cao nhất có thể trong giới hạn gas của một khối. Đáng chú ý, trong lộ trình nâng cấp Glamsterdam năm 2026, giới hạn gas được kỳ vọng sẽ tăng mạnh lên tới 200 triệu, cho phép nhiều giao dịch hơn trong mỗi khối.
Quy trình vận hành chi tiết của một Block Builder
Hoạt động của một Builder diễn ra trong một chu kỳ cực kỳ ngắn, tương ứng với mỗi slot 12 giây của Ethereum. Quy trình này bao gồm các bước nghiêm ngặt sau:
Thu thập Dòng lệnh (Orderflow Collection): Khởi đầu bằng việc Builder kết nối với các node Ethereum để lắng nghe mempool công khai. Tuy nhiên, lợi thế cạnh tranh thực sự nằm ở các luồng lệnh riêng tư (private orderflow) nhận được từ các dịch vụ như Flashbots Protect hoặc các thỏa thuận trực tiếp.
Mô phỏng Giao dịch (Transaction Simulation): Searcher gửi các "bundle" trực tiếp đến Builder. Builder phải mô phỏng từng bundle này để đảm bảo chúng không bị lỗi và thực sự mang lại lợi nhuận.
Tối ưu hóa Khối (Block Optimization): Đây là cốt lõi của giá trị Builder. Họ phải chọn ra một tập hợp các giao dịch và bundle sao cho tổng phí gas và giá trị MEV thu được là lớn nhất, thường sử dụng các thuật toán như Knapsack (Cái túi).
Đấu giá và Gửi khối (Bidding and Submission): Sau khi xây dựng xong khối, Builder tạo ra header khối kèm giá thầu (bid) gửi cho Relayer.
Yêu cầu về Hạ tầng và Công nghệ
Trở thành một Block Builder đòi hỏi vốn đầu tư lớn vào công nghệ:
Bộ vi xử lý (CPU): 32-64 cores / 64-128 threads. Cần thiết để mô phỏng song song hàng ngàn bundle và giao dịch.
Bộ nhớ trong (RAM): 128 GB - 256 GB. Giúp giữ trạng thái của toàn bộ blockchain trong bộ nhớ để truy cập nhanh.
Ổ cứng: NVMe SSD 4-8 TB (Tốc độ đọc/ghi cực cao). Truy cập dữ liệu trạng thái và ghi log giao dịch liên tục.
Mạng lưới: 1-10 Gbps (Độ trễ thấp). Nhận giao dịch và gửi khối đến Relayer nhanh nhất có thể.
Proposer-Builder Separation (PBS) và Cơ chế MEV-Boost
Ethereum thực hiện PBS thông qua MEV-Boost, cho phép các Validator thuê ngoài việc xây dựng khối.
Vai trò của Relayer trong mô hình PBS
Relayer là trung gian tin cậy:
Kiểm tra tính hợp lệ của khối: Đảm bảo khối tuân thủ các quy tắc EVM.
Xác thực giá thầu: Kiểm tra tiền thầu của Builder chuyển cho Validator.
Bảo mật nội dung: Relayer chỉ gửi header khối cho Validator để tránh bị trộm MEV.
Đấu giá MEV-Boost: Một cuộc chơi về Lý thuyết Trò chơi
Quá trình đấu giá dẫn đến trạng thái cân bằng Nash, nơi các Builder phải đấu thầu một phần lớn lợi nhuận MEV cho Validator. Sự cạnh tranh hoàn hảo (Bertrand competition) có thể ép lợi nhuận Builder xuống mức tối thiểu.
Động lực Kinh tế và Sự Tập trung hóa Thị trường Builder
Theo dữ liệu cập nhật tháng 1/2026 từ Tấn Phát Digital, thị trường Block Builder vẫn duy trì sự tập trung hóa cao độ :
Titan Builder:
Thị phần: 49.80%.
Lợi thế: Duy trì dòng lệnh riêng tư độc quyền và lợi thế từ đối tác như Banana Gun.
BuilderNet:
Thị phần: 27.99%.
Lợi thế: Mạng lưới xây dựng khối phi tập trung chạy trên TEE.
Quasar (quasar.win):
Thị phần: 15.16%.
Lợi thế: Đang trỗi dậy mạnh mẽ trong giai đoạn đầu năm 2026.
Các Builder khác: Chiếm thị phần nhỏ dưới 5% mỗi bên (ví dụ: shimmerblocks.com, Eureka).
Sự thống trị này mang lại rủi ro về khả năng kiểm duyệt giao dịch và tạo ra các "Cartel Builder" có thể thao túng giá thầu.
Thuật toán và Mô hình Toán học trong Xây dựng Khối
Việc xây dựng khối là một bài toán NP-hard. Các Builder thường sử dụng:
Greedy Classic: Chọn giao dịch theo tỷ lệ phí/gas cao nhất. Nhanh nhưng dễ bỏ lỡ tổ hợp tối ưu.
Knapsack Greedy: Kết hợp tham lam với việc chèn cưỡng bức các giao dịch lớn nhất. Hiệu suất cao hơn khoảng 15%.
Binary Linear Programming (BLP): Sử dụng trình giải toán học để tìm nghiệm tối ưu nhất nhưng tốc độ xử lý chậm.
Tác động của Block Builder đến Người dùng và DeFi
Block Builder là người thực thi các chiến lược như Sandwich Attack. Một Searcher có thể front-run và back-run giao dịch của người dùng để ăn chênh lệch. Để bảo vệ người dùng, các giải pháp như MEV-Share đã được áp dụng, cho phép hoàn lại tới 90% lợi nhuận MEV cho chính người dùng đã tạo ra cơ hội đó.
Xem thêm: Proof of Stake (PoS) là gì? Toàn tập về cơ chế hoạt động và xu hướng 2026
Kiểm duyệt và Tính trung lập của Mạng lưới
Hiện nay, khoảng 28-29% các khối thực thi tuân thủ các quy định của OFAC, dẫn đến việc trì hoãn các giao dịch bị trừng phạt (như Tornado Cash). Sự đa dạng của các Builder là yếu tố sống còn để duy trì tính trung lập của mạng lưới. Vitalik Buterin đã nhấn mạnh rằng năm 2026 sẽ là năm Ethereum giành lại vị thế về quyền tự chủ cá nhân và sự tin cậy tuyệt đối, đảo ngược xu hướng tập trung hóa trước đó.
Hướng tới Tương lai: ePBS và Nâng cấp Glamsterdam
Lộ trình năm 2026 của Ethereum tập trung vào các nâng cấp quan trọng:
Enshrined Proposer-Builder Separation (ePBS): Dự kiến tích hợp qua EIP-7732 trong bản nâng cấp Glamsterdam, loại bỏ sự phụ thuộc vào các Relayer ngoài giao thức.
Payload Timeliness Committee (PTC): Một hội đồng các validator sẽ giám sát việc Builder công bố dữ liệu đúng hạn (tại t=4 giây cho payload và t=10 giây cho blobs).
SUAVE: Dự án của Flashbots hướng tới việc phi tập trung hóa hoàn toàn vai trò Builder thông qua các môi trường thực thi tin cậy (TEE).
10 Câu hỏi thường gặp về Block Builder và MEV (FAQ)
Block Builder là gì? Block Builder là những thực thể chuyên biệt trong chuỗi cung ứng MEV chịu trách nhiệm thu thập giao dịch từ mempool và bundle từ searcher để lắp ráp thành một khối hoàn chỉnh có giá trị cao nhất.
Sự khác biệt giữa Builder và Validator là gì? Builder tập trung vào việc tối ưu hóa nội dung khối để thu lợi nhuận tối đa, trong khi Validator (Proposer) chịu trách nhiệm đề xuất và ký xác nhận khối đó vào blockchain để bảo mật mạng lưới.
MEV-Boost là gì? Đây là phần mềm middleware cho phép các Validator kết nối với thị trường Builder bên ngoài để nhận các khối có giá trị MEV cao thay vì tự xây dựng khối cục bộ.
Block Builder kiếm lợi nhuận từ đâu? Lợi nhuận đến từ chênh lệch giữa tổng giá trị giao dịch trong khối (bao gồm phí gas và MEV trích xuất được) trừ đi số tiền thầu họ phải trả cho Validator và chi phí vận hành hạ tầng.
Sandwich Attack là gì? Đây là một hình thức MEV độc hại, nơi bot "kẹp" giao dịch của người dùng bằng một lệnh mua trước (front-run) và một lệnh bán ngay sau đó (back-run) để hưởng lợi từ sự thay đổi giá.
Tại sao thị trường Builder lại bị tập trung hóa? Do yêu cầu khắt khe về hạ tầng kỹ thuật độ trễ thấp, thuật toán phức tạp và đặc biệt là quyền tiếp cận các luồng giao dịch riêng tư (private orderflow) mà các builder nhỏ không có.
ePBS (EIP-7732) giải quyết vấn đề gì? ePBS tích hợp cơ chế phân tách người đề xuất và người xây dựng trực tiếp vào giao thức Ethereum, loại bỏ sự phụ thuộc vào các Relayer trung gian và tăng tính phi tập trung.
Relayer đóng vai trò gì trong MEV-Boost? Relayer là trung gian tin cậy giúp xác thực khối từ builder, giữ nội dung khối an toàn cho đến khi validator ký header, ngăn chặn việc validator đánh cắp chiến lược MEV.
Làm thế nào để người dùng tránh bị trích xuất MEV? Người dùng có thể sử dụng các RPC bảo mật như Flashbots Protect, cài đặt mức trượt giá (slippage tolerance) thấp hoặc tham gia các giao thức hoàn trả MEV như MEV-Share.
Nâng cấp Glamsterdam 2026 có gì nổi bật cho Builder? Nâng cấp này dự kiến tăng mạnh giới hạn gas lên 200 triệu và giới thiệu xử lý giao dịch song song, tạo ra không gian khối lớn hơn và đòi hỏi builder phải có khả năng tính toán mạnh mẽ hơn nữa.
Block Builder đã và đang định hình lại bản chất của blockchain Ethereum. Họ mang lại sự hiệu quả cho thị trường không gian khối nhưng cũng tạo ra những thách thức mới về tập trung hóa. Tấn Phát Digital tin rằng với sự xuất hiện của ePBS và sự quyết tâm của cộng đồng trong năm 2026, vai trò của Block Builder sẽ ngày càng minh bạch và phục vụ tốt hơn cho lợi ích của người dùng cuối. Chúng tôi sẽ tiếp tục cập nhật những chuyển động mới nhất của MEV Supply Chain để cung cấp cái nhìn chiến lược cho các nhà đầu tư và nhà phát triển.
