Blockchain trong y tế: Vì sao triển khai rất khó (Cập nhật 2026)

Bước sang năm 2026, y tế kỹ thuật số không còn là xu hướng mà đã trở thành nền tảng vận hành bắt buộc. Tại Tấn Phát Digital, chúng tôi nhận thấy dù công nghệ đã trưởng thành, việc đưa blockchain vào môi trường lâm sàng thực tế vẫn là một bài toán hóc búa. Năm 2026 được coi là thời điểm "bản lề" khi các khung pháp lý như Luật Công nghiệp công nghệ số bắt đầu có hiệu lực, tạo ra cả cơ hội lẫn những yêu cầu tuân thủ khắt khe chưa từng có.

Nghịch lý của tính bất biến trong quản lý hồ sơ bệnh án

Tính bất biến (immutability) vẫn là đặc tính gây tranh cãi nhất. Trong khi nó tạo ra một hồ sơ kiểm toán hoàn hảo, nó lại tạo ra áp lực lớn trong môi trường y tế vốn đầy biến động.

Xung đột giữa sự vĩnh viễn và sai lệch dữ liệu lâm sàng

Hồ sơ bệnh án năm 2026 là một thực thể dữ liệu đa tầng, bao gồm cả dữ liệu từ thiết bị đeo (IoMT) và AI đại lý (Agentic AI). Nếu thông tin đầu vào bị sai lệch—ví dụ như lỗi cảm biến hoặc nhập liệu thủ công sai nhóm máu—việc đính chính trên blockchain vẫn yêu cầu thực hiện giao dịch mới thay vì sửa đổi trực tiếp. Các bác sĩ lo ngại rằng trong các tình huống cấp cứu, sự tồn tại song song của dữ liệu sai và dữ liệu đính chính trên sổ cái có thể dẫn đến những quyết định lâm sàng sai lầm.

Thách thức pháp lý và Quyền được quên (2026)

Mâu thuẫn giữa tính bất biến của blockchain và "Quyền được quên" (GDPR Điều 17) vẫn chưa có lời giải tuyệt đối. Tuy nhiên, các tiêu chuẩn mới đầu năm 2026 đã định hình rõ hơn cách xử lý dữ liệu:

• GDPR và các luật tương đương: Yêu cầu xóa dữ liệu cá nhân vẫn là rào cản đối với các blockchain công khai.

• HIPAA (Hoa Kỳ): Các quy định về bảo mật thông tin sức khỏe hiện đã tích hợp thêm các tiêu chuẩn về định danh phi tập trung (DIDs).

• Luật Khám chữa bệnh và Luật Công nghiệp công nghệ số (Việt Nam): Tạo hành lang cho việc thí điểm tài sản số và dữ liệu số, nhưng vẫn yêu cầu trách nhiệm giải trình nghiêm ngặt đối với các nút (nodes) xác thực.

Giải pháp hiện tại là lưu trữ dữ liệu định danh (PHI) trong các kho dữ liệu quốc gia (như Trung tâm Dữ liệu Quốc gia) và chỉ ghi mã băm (hash) lên blockchain NDAChain để đảm bảo tính toàn vẹn.

Hiệu suất kỹ thuật và giới hạn mở rộng 2026

Ngành y tế hiện đang "đuối" trong biển dữ liệu dự kiến vượt quá 50 zettabytes. Blockchain phải đối mặt với áp lực xử lý từ hàng triệu thiết bị IoMT kết nối thời gian thực.

Độ trễ giao dịch và Agentic AI

Sự bùng nổ của AI đại lý (Agentic AI) trong năm 2026 yêu cầu tốc độ xác thực dữ liệu cực nhanh. Các blockchain thế hệ cũ (Bitcoin 7 TPS, Ethereum 15-30 TPS) hoàn toàn không đáp ứng được. Tấn Phát Digital nhận định rằng chỉ các giải pháp Layer 2 hoặc Sidechains chuyên dụng mới có thể xử lý được khối lượng giao dịch lâm sàng khổng lồ mà không gây trễ trong các ca phẫu thuật hoặc cấp cứu từ xa.

Gánh nặng lưu trữ dữ liệu hình ảnh y tế

Blockchain vẫn không thể lưu trữ trực tiếp các tệp hình ảnh nặng như MRI hay CT 4K. Giải pháp chuẩn hóa năm 2026 là sử dụng hệ thống IPFS tích hợp với các nền tảng đám mây chủ quyền (Sovereign Cloud). Điều này giúp bảo vệ dữ liệu khỏi sự thay đổi nhưng vẫn đảm bảo tốc độ truy cập cần thiết cho các thuật toán AI chẩn đoán hình ảnh.

Rào cản tương tác và Hệ thống di sản

Sự phân mảnh dữ liệu vẫn tồn tại do các hệ thống hồ sơ bệnh án điện tử (EHR) cũ chưa thể chuyển đổi đồng bộ.

Tương tác ngữ nghĩa và Tiêu chuẩn FHIR 2026

Việc vận chuyển dữ liệu qua blockchain là chưa đủ; dữ liệu đó phải "hiểu được" bởi tất cả các bên. Tiêu chuẩn HL7 FHIR hiện đã trở thành yêu cầu bắt buộc trong các dự án y tế số tại Việt Nam. Tuy nhiên, tình trạng "độc quyền dữ liệu" từ các nhà cung cấp EHR truyền thống vẫn là rào cản lớn, khi họ cố tình hạn chế khả năng tương tác để giữ chân khách hàng.

Kiến trúc ba lớp cho y tế số hiện đại

Để giải quyết bài toán này, các kiến trúc mới đã tách biệt các chức năng:

• Blockchain Bệnh nhân: Quản lý quyền sở hữu dữ liệu cá nhân thông qua VNeID.

• Blockchain Nhà cung cấp: Xác thực chứng chỉ hành nghề và danh tính bác sĩ (Verifiable Credentials).

• Blockchain Xã hội: Hỗ trợ chia sẻ dữ liệu nghiên cứu ẩn danh bằng công nghệ ZKP.

Mô hình này giúp giảm áp lực cho hệ thống nhưng đòi hỏi sự đồng bộ rất cao về thuật toán chữ ký liên chuỗi (Cross-chain).

Phân tích tài chính và ROI trong năm 2026

Chi phí vẫn là một "cú sốc" đối với nhiều bệnh viện. Một dự án blockchain quy mô lớn hiện có mức đầu tư từ 500.000 USD đến hơn 5 triệu USD.

Cơ cấu chi phí hiện tại:

1. Hạ tầng tuân thủ: Chi phí duy trì các nút (nodes) đạt chuẩn bảo mật quốc gia có thể lên tới 50.000 USD/tháng.

2. Hợp đồng thông minh: Việc phát triển và đặc biệt là kiểm định (audit) bảo mật cho hợp đồng thông minh chiếm tỷ trọng lớn để tránh các vụ hack như Ronin trước đây.

3. Tích hợp hệ thống: Chi phí kết nối với các EHR di sản vẫn chiếm khoảng 30% ngân sách do thiếu các API chuẩn hóa.

Mặc dù có thể giảm 30-45% chi phí hành chính, nhưng lợi nhuận đầu tư (ROI) thường mất từ 3-5 năm mới xuất hiện rõ rệt, khiến nhiều cơ sở y tế vẫn còn e dè.

Yếu tố con người: Niềm tin và Kỹ năng

Đầu năm 2026, rào cản lớn nhất không còn là công nghệ mà là con người.

• Sự kháng cự từ y bác sĩ: Khoảng 34% bác sĩ vẫn cảm thấy blockchain quá phức tạp. Việc quản lý mã khóa cá nhân là một gánh nặng tâm lý: nếu mất khóa, hồ sơ bệnh nhân có thể bị phong tỏa vĩnh viễn.

• Văn hóa quản trị: Nhiều lãnh đạo bệnh viện vẫn coi dữ liệu là tài sản độc quyền và ngại chia sẻ lên một hệ thống phi tập trung vì sợ mất lợi thế cạnh tranh.

• Thiếu hụt nhân lực chuyên môn kép: Thị trường năm 2026 đang khát nhân sự vừa am hiểu quy trình lâm sàng, vừa thành thạo kỹ thuật blockchain.

Xem thêm: Blockchain vs Database

Bài học từ thực tiễn và Rủi ro an ninh

Thất bại của các dự án như Gem Health hay TradeLens (IBM/Maersk) đã để lại bài học xương máu: Công nghệ không thể thành công nếu thiếu sự tham gia của toàn hệ sinh thái. Trong y tế, khi các công ty dược và bệnh viện vẫn coi dữ liệu là "vũ khí" chiến lược, việc thúc đẩy sự hợp tác là cực kỳ khó khăn.

An ninh mạng cũng là một nỗi lo thường trực. Dù lõi blockchain an toàn, nhưng các "cầu nối" (bridges) và ứng dụng vẫn bị tấn công. Thiệt hại trung bình cho một vụ rò rỉ dữ liệu y tế năm 2026 đã vượt ngưỡng 10 triệu USD, mức cao nhất trong mọi ngành công nghiệp.

Bối cảnh Việt Nam 2026: Thời điểm bản lề

Việt Nam đang có những bước tiến vượt bậc:

• Sổ sức khỏe điện tử VNeID: Đến đầu năm 2026, việc tạo lập sổ sức khỏe điện tử cho toàn dân đã cơ bản hoàn thiện. Người dân có thể sử dụng dữ liệu trên VNeID thay thế hoàn toàn sổ giấy.

• Luật Công nghiệp công nghệ số: Bắt đầu có hiệu lực, tạo hành lang pháp lý cho việc kiểm nghiệm các nền tảng blockchain trong dịch vụ công.

• Hợp tác Đào tạo: Tháng 1/2026, Hiệp hội Blockchain Việt Nam và Đại học Y Dược TP.HCM đã ký kết hợp tác ứng dụng Blockchain và AI trong nghiên cứu y khoa, đánh dấu sự chuẩn bị bài bản về nhân lực.

• NDAChain: Nền tảng blockchain quốc gia hiện đang được nhúng sâu vào hạ tầng Trung tâm Dữ liệu Quốc gia, sẵn sàng mở rộng cho các đơn vị y tế địa phương.

Thị trường blockchain y tế tại khu vực Châu Á - Thái Bình Dương được dự báo sẽ tăng trưởng với tốc độ CAGR trên 60% trong giai đoạn tới, nhờ sự thúc đẩy mạnh mẽ từ chính sách Chính phủ số.

Giải pháp tối ưu hóa và Tầm nhìn tương lai

Tấn Phát Digital khuyến nghị các tổ chức y tế nên ưu tiên mô hình Blockchain liên minh (Consortium). Mô hình này giúp:

• Đảm bảo tính riêng tư cao (chỉ các thành viên được cấp phép mới truy cập).

• Tốc độ giao dịch nhanh, đáp ứng yêu cầu lâm sàng.

• Chi phí vận hành ổn định và dễ dự báo.

• Tuân thủ hoàn toàn các quy định pháp lý của Bộ Y tế.

Ngoài ra, việc tích hợp ZKP (Bằng chứng không kiến thức) và Mã hóa đồng cấu sẽ cho phép phân tích dữ liệu lớn mà không làm lộ danh tính bệnh nhân, giải quyết bài toán "bảo mật vs. chia sẻ".

Câu hỏi thường gặp (FAQ) về Blockchain trong y tế

1. Tại sao tính bất biến của blockchain lại là vấn đề trong y tế?
Tính bất biến ngăn cản việc sửa đổi trực tiếp dữ liệu lâm sàng bị nhập sai. Thay vì xóa bỏ, nhân viên y tế phải thực hiện giao dịch đính chính mới, dễ gây nhầm lẫn trong các tình huống khẩn cấp.

2. Blockchain có vi phạm "Quyền được quên" của bệnh nhân không?
Có rủi ro xung đột với GDPR (Điều 17). Để tuân thủ, các tổ chức thường dùng mô hình lưu trữ hỗn hợp: giữ thông tin cá nhân ngoại chuỗi (off-chain) và chỉ lưu mã băm lên blockchain.  

3. Tốc độ xử lý của blockchain có đáp ứng được nhu cầu cấp cứu không?
Các blockchain công khai như Ethereum (15-30 TPS) thường quá chậm. Tuy nhiên, các mạng lưới liên minh (Consortium) hoặc giải pháp Layer 2 có tốc độ nhanh hơn, phù hợp yêu cầu lâm sàng.

4. Làm thế nào để lưu trữ dữ liệu hình ảnh lớn (MRI/CT) trên blockchain?
Blockchain không lưu trực tiếp tệp nặng. Dữ liệu được lưu trên IPFS hoặc đám mây bảo mật, blockchain chỉ lưu "địa chỉ mật mã" để truy xuất và xác thực.

5. Chi phí triển khai trung bình cho một dự án blockchain y tế là bao nhiêu?
Một dự án quy mô lớn thường dao động từ 500.000 USD đến hơn 5 triệu USD, bao gồm hạ tầng tuân thủ, hợp đồng thông minh và tích hợp hệ thống EHR di sản.  

6. Tại sao các dự án đình đám như Gem Health và TradeLens lại thất bại?
Nguyên nhân chính là thiếu sự cam kết và tham gia của các bên liên quan trong hệ sinh thái, cùng với sự phản kháng từ các đối thủ cạnh tranh khi chia sẻ dữ liệu.  

7. Blockchain liên minh (Consortium) khác gì so với Blockchain công khai?
Blockchain liên minh chỉ cho phép các thực thể được cấp phép (bệnh viện, Bộ Y tế) tham gia xác thực, giúp tăng tốc độ giao dịch và bảo vệ quyền riêng tư tốt hơn.

8. Sổ sức khỏe điện tử VNeID tại Việt Nam có ứng dụng blockchain không?
Đến năm 2026, VNeID đã bắt đầu tích hợp với hạ tầng blockchain quốc gia NDAChain để quản lý định danh số (DID) và truy xuất nguồn gốc dữ liệu y tế.

9. Quy định pháp lý mới nhất tại Việt Nam (2026) ảnh hưởng thế nào đến blockchain y tế?
Luật Công nghiệp công nghệ số bắt đầu có hiệu lực, tạo ra hành lang pháp lý cho thí điểm tài sản dữ liệu số và quy định trách nhiệm cho các đơn vị vận hành nút mạng.

10. Nhân viên y tế có gặp khó khăn gì khi sử dụng công nghệ này?
Khoảng 34% bác sĩ thừa nhận thiếu kiến thức về blockchain. Nỗi sợ mất mã khóa cá nhân (mất quyền truy cập hồ sơ vĩnh viễn) là rào cản tâm lý lớn nhất.  

11. Làm thế nào để sửa một lỗi y khoa đã lỡ ghi lên blockchain?
Người dùng thực hiện một giao dịch mới để ghi nhận thông tin đúng. Hệ thống sẽ giữ cả hai bản ghi nhưng đánh dấu bản ghi mới là thông tin hiện tại để kiểm toán.

12. Khi nào bệnh viện có thể thu hồi vốn (ROI) từ blockchain?
ROI thường bắt đầu rõ rệt sau 3-5 năm thông qua việc giảm 30-40% chi phí hành chính, giảm gian lận bảo hiểm và tăng tốc độ xử lý yêu cầu bồi thường.  

13. Công nghệ ZKP (Bằng chứng không kiến thức) được ứng dụng như thế nào?
ZKP giúp xác minh tính hợp lệ của dữ liệu (như chứng chỉ hành nghề hoặc điều kiện bảo hiểm) mà không cần tiết lộ nội dung thông tin nhạy cảm của bệnh nhân.

14. Blockchain giúp ích gì trong việc chống thuốc giả?
Nó tạo ra một chuỗi cung ứng minh bạch từ nhà máy đến tay bệnh nhân, cho phép bất kỳ ai cũng có thể truy xuất nguồn gốc và kiểm tra tính xác thực của sản phẩm.

15. Tại sao cần nhân sự chuyên môn kép trong dự án blockchain y tế?
Dự án cần những người vừa hiểu sâu về quy trình lâm sàng vừa thành thạo kỹ thuật blockchain để thiết kế các hợp đồng thông minh thực sự hữu ích và tuân thủ.

Đến năm 2026, blockchain không còn là một từ khóa bóng bẩy mà đã trở thành hạ tầng thiết yếu cho niềm tin số. Dù vẫn còn những khó khăn về chi phí và tâm lý thay đổi, nhưng với sự hoàn thiện của khung pháp lý Việt Nam và sự hội tụ của các công nghệ như AI và IoT, blockchain đang dần khẳng định vai trò là "xương sống" của y tế hiện đại. Thành công sẽ chỉ đến với những tổ chức biết tận dụng hệ sinh thái chung và đặt lợi ích của người bệnh lên hàng đầu.