Sự tiến hóa của công nghệ chuỗi khối (blockchain) từ một hệ thống sổ cái sơ khai cho các giao dịch ngang hàng sang một nền tảng hạ tầng kỹ thuật số toàn cầu đang đối mặt với thử thách lớn nhất: khả năng mở rộng quy mô. Trong hơn một thập kỷ, "tam đề blockchain" (blockchain trilemma) — sự đánh đổi không thể tránh khỏi giữa tính phi tập trung, bảo mật và tốc độ — đã là rào cản ngăn cản công nghệ này tiến tới việc phục vụ hàng triệu người dùng đồng thời.
Theo phân tích chuyên sâu từ đội ngũ Tấn Phát Digital, những đột phá kỹ thuật trong giai đoạn 2024–2025, đặc biệt là sự chuyển dịch sang kiến trúc mô-đun, các giải pháp Layer 2 và các giao thức đồng thuận thế hệ mới, đang chứng minh rằng việc phục vụ quy mô dân số lớn là hoàn toàn khả thi. Tại Việt Nam, sự kết hợp giữa khung pháp lý tiên phong năm 2025 và các ứng dụng thực tiễn trong tài chính, logistics và hóa đơn điện tử đang biến blockchain thành một thành phần không thể thiếu của nền kinh tế số quốc gia.
Nền tảng lý thuyết và thách thức cốt lõi của việc mở rộng quy mô
Để hiểu rõ liệu blockchain có thể mở rộng đến hàng triệu người dùng hay không, trước hết cần phân tích các giới hạn vật lý và logic của các thiết kế truyền thống. Các blockchain thế hệ thứ nhất và thứ hai, tiêu biểu là Bitcoin và Ethereum (trong giai đoạn đầu), được xây dựng trên kiến trúc đơn khối (monolithic). Trong mô hình này, mỗi nút (node) trong mạng lưới phải thực hiện đồng thời bốn chức năng cốt lõi: thực thi giao dịch, đạt được đồng thuận, đảm bảo tính khả dụng của dữ liệu và giải quyết tranh chấp.
Khi số lượng người dùng tăng lên, khối lượng dữ liệu và yêu cầu tính toán tăng theo hàm mũ. Trong một hệ thống phi tập trung hoàn toàn, việc yêu cầu mọi nút phải xác thực mọi giao dịch dẫn đến hiện tượng nút thắt cổ chai. Nếu tăng kích thước khối để chứa nhiều giao dịch hơn, yêu cầu về phần cứng và băng thông sẽ tăng lên, vô tình loại bỏ các nút nhỏ lẻ và làm tổn hại đến tính phi tập trung. Ngược lại, nếu giữ nguyên cấu trúc cũ, phí giao dịch sẽ tăng cao do sự cạnh tranh về không gian khối, khiến mạng lưới trở nên không khả dụng cho các giao dịch nhỏ — một yếu tố then chốt để đạt được sự phổ cập đại chúng (mass adoption).
So sánh đặc tính kiến trúc đơn khối và mô-đun
Dưới đây là các điểm khác biệt cốt lõi được Tấn Phát Digital tổng hợp nhằm giúp doanh nghiệp lựa chọn kiến trúc phù hợp:
Xử lý giao dịch:
Kiến trúc đơn khối (Monolithic): Mọi nút phải xử lý mọi giao dịch, gây áp lực lớn lên tài nguyên.
Kiến trúc mô-đun (Modular): Phân chia nhiệm vụ cho các lớp thực thi chuyên biệt, tối ưu hiệu suất.
Tính bảo mật:
Kiến trúc đơn khối: Tính bảo mật tự thân, gắn liền và phụ thuộc chặt chẽ vào lớp thực thi.
Kiến trúc mô-đun: Kế thừa tính bảo mật từ lớp nền tảng vững chắc (Settlement/Consensus).
Khả năng mở rộng:
Kiến trúc đơn khối: Bị hạn chế bởi sức mạnh phần cứng của các nút đơn lẻ.
Kiến trúc mô-đun: Có khả năng mở rộng theo chiều ngang thông qua nhiều lớp tích hợp.
Chi phí giao dịch:
Kiến trúc đơn khối: Tăng mạnh và biến động lớn khi mạng lưới xảy ra tắc nghẽn.
Kiến trúc mô-đun: Giảm thiểu đáng kể nhờ các kỹ thuật tối ưu hóa dữ liệu hiện đại (như Blobs).
Tính linh hoạt:
Kiến trúc đơn khối: Thấp, việc nâng cấp các hệ thống lớn thường rất phức tạp và rủi ro.
Kiến trúc mô-đun: Cao, cho phép thay thế hoặc nâng cấp từng phần mà không ảnh hưởng toàn cục.
Xem thêm: Blockchain Trilemma là gì?
Giải pháp kỹ thuật thúc đẩy khả năng xử lý hàng triệu giao dịch
Sự chuyển dịch sang kiến trúc đa tầng và các kỹ thuật xử lý song song là chìa khóa để phá vỡ các giới hạn cũ. Hiện nay, ba hướng tiếp cận chính đang định hình khả năng mở rộng quy mô thực tế: Layer 2, Sharding và tối ưu hóa Layer 1 hiệu suất cao.
Layer 2 và sự trỗi dậy của công nghệ Rollup
Layer 2 (L2) là lớp giao thức được xây dựng phía trên blockchain chính (Layer 1 - L1), đóng vai trò như một "đường nhánh" để giảm tải lưu lượng giao dịch. Rollups hiện là giải pháp L2 ưu việt nhất, hoạt động bằng cách thu gom hàng nghìn giao dịch ngoại chuỗi, nén chúng lại thành một gói dữ liệu duy nhất và định kỳ gửi bằng chứng xác nhận lên chuỗi chính.
Công nghệ này chia thành hai hướng tiếp cận chính:
Optimistic Rollups: Hoạt động dựa trên nguyên tắc "giả định hợp lệ". Các giao dịch được coi là đúng trừ khi có ai đó đưa ra bằng chứng gian lận trong khoảng thời gian thử thách. Các dự án như Arbitrum và Base đã chứng minh khả năng giảm phí giao dịch từ vài USD xuống còn vài cent.
ZK-Rollups (Zero-Knowledge Rollups): Sử dụng các bằng chứng mật mã phức tạp để xác thực giao dịch ngay lập tức. ZK-Rollups cung cấp tính hoàn thiện tức thì và mức độ bảo mật tương đương với L1, đồng thời nén dữ liệu hiệu quả hơn.
Sharding: Phân mảnh dữ liệu để tăng tốc độ song song
Sharding là giải pháp mở rộng quy mô ngay tại lớp nền tảng bằng cách chia mạng lưới thành nhiều phân đoạn nhỏ (shards). Thay vì mọi nút phải lưu trữ toàn bộ lịch sử giao dịch, mỗi phân đoạn chỉ quản lý một phần dữ liệu và xử lý các giao dịch thuộc phạm vi đó một cách độc lập.
Sự điều phối giữa các phân đoạn được thực hiện thông qua một chuỗi quản lý trung tâm, đảm bảo tính nhất quán và bảo mật trên toàn mạng lưới. Sharding không chỉ tăng tốc độ xử lý mà còn giảm yêu cầu về dung lượng lưu trữ cho các nút, giúp duy trì tính phi tập trung khi mạng lưới mở rộng.
Đột phá từ Layer 1 hiệu suất cao: Trường hợp của Solana
Trong khi Ethereum tập trung vào lộ trình đa tầng, Solana chọn cách tiếp cận tối ưu hóa tối đa một lớp duy nhất. Thông qua cơ chế Bằng chứng Lịch sử (Proof of History - PoH) kết hợp với kiến trúc xử lý song song, Solana có thể xử lý hàng nghìn giao dịch mỗi giây.
Năm 2025, Solana đã tiến thêm một bước dài với hai nâng cấp quan trọng:
Firedancer: Trình khách xác thực mới cho phép tận dụng tối đa sức mạnh phần cứng, có thể đạt ngưỡng 1 triệu giao dịch mỗi giây (TPS) trong môi trường lý tưởng.
Alpenglow: Giao thức đồng thuận mới giúp giảm thời gian hoàn thiện giao dịch xuống còn khoảng 150 mili giây, tiệm cận với trải nghiệm của các ứng dụng Web2.
Xem thêm: Layer 1 và Layer 2 trong Blockchain
Phân tích hiệu suất các hệ thống thanh toán (Dữ liệu 2024-2025)
Tấn Phát Digital cung cấp bảng thông số kỹ thuật thực tế để so sánh hiệu quả giữa blockchain và các hệ thống truyền thống:
Visa: Xử lý thực tế 1.700 - 8.500 TPS (đỉnh điểm 65.000+); Thời gian hoàn thiện 1 - 3 ngày; Chi phí 1,5% - 3,5%.
NAPAS (Việt Nam): Xử lý thực tế khoảng 300 TPS (đỉnh điểm 1.000+); Thời gian hoàn thiện tức thời nội bộ; Chi phí rất thấp.
Solana (Firedancer): Xử lý thực tế 1.100 - 4.100 TPS (lý thuyết 1.000.000); Thời gian hoàn thiện dưới 400 ms; Chi phí dưới 0,001 USD.
Internet Computer (ICP): Xử lý thực tế 8.000 TPS (đỉnh điểm 250.000+); Thời gian hoàn thiện dưới 1 s; Chi phí cực thấp.
Ethereum L2 (Base): Xử lý thực tế 110 - 1.100 TPS (đỉnh điểm 3.500+); Thời gian hoàn thiện khoảng 13 phút; Chi phí dưới 0,01 USD.
VBSN (Việt Nam): Công suất lý thuyết đạt 300.000 TPS; Thời gian hoàn thiện có thể tùy biến theo nhu cầu hạ tầng quốc gia.
Thực tiễn ứng dụng tại Việt Nam: Những bằng chứng về khả năng xử lý quy mô lớn
Tại Việt Nam, blockchain không còn là những thử nghiệm nhỏ lẻ mà đã bắt đầu đi vào các hệ thống hạ tầng trọng yếu.
Hệ thống Hóa đơn điện tử và Tài chính: MISA meInvoice
MISA đã tiên phong ứng dụng blockchain vào phần mềm hóa đơn điện tử meInvoice. Việc áp dụng blockchain giúp ghi lại toàn bộ trạng thái cập nhật vào một sổ cái phi tập trung, cho phép xác thực tức thời mà không cần trung gian, giảm tải cho cơ quan thuế. Hệ thống này giúp giảm tới 90% chi phí phát hành và quản lý, đồng thời xử lý hàng triệu hóa đơn mỗi tháng một cách an toàn.
Truy xuất nguồn gốc nông sản và Logistics
Các nền tảng như Agridential và giải pháp của Viettel Post đã chứng minh sức mạnh của blockchain trong việc theo dõi hành trình sản phẩm. Viettel Post đã tích hợp công nghệ cao giúp tăng công suất xử lý lên 40%, đạt khả năng xử lý 4 triệu bưu phẩm mỗi ngày, trong đó blockchain đóng vai trò là lớp xác thực dữ liệu giao nhận bền vững.
Mạng lưới dịch vụ Blockchain Việt Nam (VBSN)
Công bố vào tháng 10 năm 2024, VBSN là "xa lộ kỹ thuật số" quy mô lớn bao gồm 6 Layer 1 nền tảng. Hạ tầng này phục vụ định danh số (DID), quản lý tài sản số và kết nối dữ liệu cho các ngân hàng lớn như MSB, SHB, hướng tới một nền kinh tế số minh bạch và hiệu quả hơn.
Những thách thức còn tồn tại trên con đường đạt đến sự phổ cập đại chúng
Dù năng lực kỹ thuật đã tiến bộ, rào cản về trải nghiệm người dùng (UX) vẫn rất lớn. Việc yêu cầu người dùng quản lý cụm từ khôi phục hay hiểu về "phí gas" là một trở ngại. Xu hướng năm 2025 đang chuyển dịch sang "trải nghiệm không ví", nơi người dùng đăng nhập qua tài khoản mạng xã hội nhưng vẫn đảm bảo tính phi tập trung thông qua trừu tượng hóa tài khoản.
Ngoài ra, sự đánh đổi trong tam đề blockchain vẫn tồn tại. Các mạng lưới đạt tốc độ cao thường phải đối mặt với nguy cơ tập trung hóa do yêu cầu phần cứng khắt khe cho các nút xác thực.
Tầm nhìn 2030: Blockchain như một lớp hạ tầng vô hình
Đến năm 2030, blockchain được kỳ vọng sẽ trở thành một "lớp hạ tầng vô hình" hoạt động phía sau các giao dịch hàng ngày.
Dự báo thay đổi hành vi và hiệu quả kinh tế (Tầm nhìn 2030)
Số lượng người dùng: Dự kiến vượt mức 1,5 tỷ người trên toàn cầu, thúc đẩy mạnh mẽ kinh tế số.
Thời gian chuyển tiền quốc tế: Giảm từ 3-5 ngày xuống còn dưới 10 giây, giúp giải phóng hàng nghìn tỷ USD vốn đọng.
Tỷ lệ ứng dụng chuỗi cung ứng: Hơn 60% doanh nghiệp sẽ áp dụng chính thức để loại bỏ hàng giả và gian lận.
Phí giao dịch trung bình: Giảm xuống mức dưới 0,001 USD, tạo điều kiện cho các giao dịch vi mô phổ biến toàn cầu.
Quy mô thị trường: Dự báo đạt khoảng 1.431 tỷ USD, đóng góp vai trò then chốt vào GDP toàn cầu.
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
Blockchain có thực sự xử lý được hàng triệu giao dịch mỗi giây không?
Có, các kiến trúc mới như Firedancer của Solana đã chứng minh khả năng đạt 1 triệu TPS trong môi trường thử nghiệm . Các mô hình mô-đun và Layer 2 cũng cho phép mở rộng quy mô tương tự bằng cách phân lớp xử lý .Tại sao phí giao dịch blockchain lại giảm mạnh trong năm 2024-2025?
Chủ yếu nhờ nâng cấp EIP-4844 (Blobs) trên Ethereum, giúp tách biệt dữ liệu tạm thời của Layer 2 khỏi chuỗi chính, giảm chi phí đăng tải dữ liệu tới 10-100 lần .Việt Nam hiện đứng thứ mấy về mức độ phổ cập blockchain và crypto?
Việt Nam liên tục nằm trong Top 5 quốc gia dẫn đầu chỉ số phổ cập toàn cầu, với khoảng 17 triệu người sở hữu tài sản số.Luật pháp Việt Nam quy định thế nào về Bitcoin và Ethereum?
Theo Luật Công nghiệp Công nghệ số (có hiệu lực từ 1/1/2026), Bitcoin và Ethereum được công nhận là "tài sản số" – một loại tài sản thuộc Bộ luật Dân sự, cho phép sở hữu và đầu tư hợp pháp.Tôi có thể dùng tiền điện tử để thanh toán hóa đơn tại Việt Nam không?
Hiện tại là KHÔNG. Luật pháp Việt Nam công nhận tài sản số là công cụ đầu tư nhưng nghiêm cấm sử dụng chúng như một phương tiện thanh toán thay thế Đồng Việt Nam.Mạng lưới VBSN của Việt Nam có gì đặc biệt?
VBSN là hạ tầng blockchain quốc gia với công suất 300.000 TPS, hỗ trợ các dịch vụ công như định danh số (DID) và truy xuất nguồn gốc.Làm sao để blockchain trở nên dễ dùng hơn với người lớn tuổi?
Thông qua "trừu tượng hóa tài khoản" (Account Abstraction) và "trải nghiệm không ví", giúp người dùng đăng nhập bằng sinh trắc học hoặc tài khoản mạng xã hội mà không cần nhớ 24 ký tự bảo mật.Blockchain giúp ích gì cho người nông dân Việt Nam?
Giúp minh bạch hóa nguồn gốc nông sản thông qua QR Code không thể làm giả, hỗ trợ nông dân đưa sản phẩm vào các thị trường khó tính như EU hay Nhật Bản.Viettel Post ứng dụng blockchain như thế nào?
Viettel Post sử dụng blockchain làm lớp xác thực dữ liệu cho hệ thống logistics tự động, quản lý tới 4 triệu bưu phẩm mỗi ngày với độ chính xác tuyệt đối.Chương trình "Sandbox" về tài sản số tại Việt Nam kéo dài bao lâu?
Chương trình thí điểm có kiểm soát diễn ra trong 5 năm, từ năm 2025 đến năm 2030 theo Nghị quyết 05/2025/NQ-CP.Sự khác biệt giữa blockchain Monolithic và Modular là gì?
Monolithic làm tất cả mọi việc trên một lớp duy nhất (như Solana), trong khi Modular chia nhỏ các nhiệm vụ (thực thi, dữ liệu, đồng thuận) cho các lớp khác nhau để tăng hiệu suất (như Ethereum hiện tại).Blockchain có tốn điện như mọi người vẫn nói không?
Các blockchain thế hệ mới sử dụng cơ chế Bằng chứng Cổ phần (Proof of Stake) tiêu thụ năng lượng thấp hơn 99% so với mô hình đào Bitcoin truyền thống .Thí điểm stablecoin ở Đà Nẵng là gì?
Đây là dự án cho phép khách du lịch nước ngoài sử dụng stablecoin (như USDT) thanh toán qua mã QR tại các khu vực giới hạn, hệ thống sẽ tự động chuyển đổi sang VND cho cửa hàng.Nếu tôi mất mật khẩu ví blockchain, tôi có lấy lại được tiền không?
Với ví truyền thống là không. Tuy nhiên, các ví thế hệ 2025 tích hợp tính năng "khôi phục xã hội" (social recovery) cho phép lấy lại quyền truy cập thông qua danh sách bạn bè tin cậy hoặc email .Dự báo quy mô thị trường blockchain toàn cầu vào năm 2030 là bao nhiêu?
Thị trường dự kiến đạt khoảng 1.431 tỷ USD với tốc độ tăng trưởng hàng năm cực cao khi đi sâu vào mọi ngóc ngách của đời sống số .
Blockchain hoàn toàn có thể mở rộng đến hàng triệu người dùng thông qua sự kết hợp giữa Layer 1 hiệu suất cao và Layer 2 chuyên biệt. Tại Việt Nam, sự chuẩn bị quyết liệt về hạ tầng quốc gia và khung pháp lý tiên phong năm 2025 là những bước đi chiến lược.
Thách thức lớn nhất hiện nay không còn nằm ở công nghệ, mà nằm ở việc đơn giản hóa trải nghiệm cho người dùng cuối. Khi blockchain thực sự trở nên "vô hình", đó cũng là lúc nó đạt được sự phổ cập đại chúng thực thụ, định hình lại cách xã hội trao đổi giá trị trong tương lai.
